Hongarije: nog 110 hindernissen te gaan

Vandaag zijn in Brussel de gesprekken begonnen met tien voormalige Oostblok-landen en Cyprus over toetreding tot de Europese Unie. Eerste deel van een serie over toekomstige EU-landen.

BOEDAPEST, 30 MAART. In Hongarije weten ze precies hoe het niét moet. “Het Griekse fiasco moet absoluut worden vermeden”, schrijft de Hongaarse pers aan de vooravond van de toetredingsonderhandelingen met Brussel. Griekenland is de nachtmerrie. Het land onderhandelde slecht, bleek niet bereid om impopulaire hervormingen door te voeren en bungelt er nu maar een beetje bij, vinden ze in Hongarije.

Spanje en Ierland zijn voor de Hongaren de voorbeelden van hoe het wél moet: tegelijkertijd onderhandelen en impopulaire maatregelen doorvoeren, zodat je aan het eind van de rit klaar bent voor de Europese markt.

Realisme en pragmatisme is het devies van het Hongaarse team onder leiding van de zelfbewuste beroepsdiplomaat Ferenc Somogyi. Hij weet als geen ander hoe je moet onderhandelen met logge bureaucratieën. Als jonge staatssecretaris was hij er sinds 1989 getuige van hoe Hongarije zich losweekte uit het communistische economische blok, de Comecon. En hoe je in Brussel zaken moet doen heeft hij inmiddels ook geleerd als voorzitter van de Hongaarse onderhandelingsdelegatie bij de NAVO. Het is voor Somogyi geen geheim dat de onderhandelingen met de EU moeilijker zullen worden naarmate ze concreter worden. “Maar er is geen twijfel dat we uiteindelijk deel zullen gaan uitmaken van een gemeenschappelijke Europese markt”, zegt hij zelfverzekerd.

Het moeilijkste dossier wordt het landbouwdossier. Hongarije heeft een grote, logge landbouwsector die op dit moment in de verste verte niet compatibel is met de Europese landbouw. Wat erger is, Hongarije ligt op het gebied van landbouw ook achter op de mededingers Polen en Tsjechië.

De Hongaarse landbouwproductie is in de jaren negentig enorm teruggevallen. Vorig jaar was de productie maar zestig procent van die in 1990. Voor een belangrijk deel is dat het gevolg geweest van het wegvallen van de eigen Oost-Europese markt met het verdwijnen van de Comecon. Maar ook de onduidelijkheid die is ontstaan na de teruggave van land aan het begin van de jaren negentig, heeft een rol gespeeld. Het gecollectiviseerde land kwam toen terug in particuliere handen, deels bij de vroegere eigenaren, deels bij de boeren op de ontmantelde collectieve boerderijen. Veel boeren van die oude collectieve boerderijen zijn verdergegaan in grote, nauwelijks rendabele coöperaties - omdat ze het op eigen houtje niet konden redden. Ze worden op de been gehouden door overheidssubsidies. Land moest in particuliere handen blijven, stelde de conservatieve regering aan het begin van de jaren negentig en mocht niet doorverkocht worden aan bijvoorbeeld de agro-industrie.

Intussen ligt veel land braak en azen Europese boeren - vooral uit Oostenrijk en Duitsland - op de Hongaarse grond, omdat die tien tot vijftien keer goedkoper is dan binnen de EU. Via listige constructies pachten zij nu de grond die ze in de toekomst hopen te kopen. De vraag van wie het land is en van wie het zou moeten zijn om de landbouwsector gezond te maken ligt politiek erg gevoelig.

Hongarije zal tegelijk zaken moeten doen in Brussel en het mes moeten zetten in de eigen landbouw. Het geld daarvoor hoopt Boedapest uit Brussel te krijgen. Volgens berekeningen in de Hongaarse pers zou Hongarije een jaarlijkse subsidie van ruim 2 miljard ecu (4,3 miljard gulden) moeten kunnen loskrijgen van Brussel. Eenderde daarvan zou naar de landbouw gaan.

Het tempo van toetreding is voor de Hongaarse minister van Buitenlandse Zaken László Kovács voornamelijk een geldkwestie. De Hongaarse levensstandaard is sinds het verdwijnen van het communisme gestaag gedaald. Hoeveel ontberingen kan het volk aan? De regering van premier Gyula Horn, waarvan Kovács deel uitmaakt, weet dat zij ver kan gaan.

Twee jaar geleden kwam de regering met een economisch bezuinigingspakket dat neerkwam op een aantal wurgmaatregelen voor de sociale sector. Met name in het onderwijs en de gezondheidszorg moest de broekriem opnieuw worden aangehaald. Toch bleef de electorale schade uiterst beperkt en aan de vooravond van nieuwe parlementsverkiezingen in mei staat de grootste coalitiepartij, Horns sociaal-democratische MSzP, op comfortabele voorsprong. Voorlopig lijkt de Hongaarse kiezer overtuigd van de noodzaak van economische ontberingen in het zicht van een beter leven binnen de Europese Unie.

Het is duidelijk dat alle toetredende leden op een aantal gebieden aan Brussel om concessies zullen vragen in de vorm van uitstel. Hongarije wil in de eerste plaats de tijd om de grondvraag - wie mag grond kopen en wie mag verkopen - te kunnen regelen. Verder wil het land zijn eigen specifieke producten een tijdje 'uit de wind houden'. Ganzenlever bijvoorbeeld, dat in Hongarije zonder veel zorg voor het dier en in grote hoeveelheden wordt geproduceerd. Als het land zich aan de Europese regels voor het welzijn van het dier zou moeten houden zou de productie stilvallen. Even uitstel dus. Ook de Hongaarse wijnen zouden nog een tijdje bescherming moeten krijgen voor ze in de concurrentieslag worden gegooid met Franse, Spaanse en Italiaanse wijnen.

De Hongaarse delegatie gaat de onderhandelingen in met een lijst van 110 gebieden waarop het land nog niet aan de Europese normen voldoet. Als Hongarije in de onderhandelingen de gewenste uitzonderingen weet los te krijgen, moet de lijst binnen twee jaar tijd zijn afgewerkt. László Kovács hoopt op ratificatie van de toetredingsakkoorden in het jaar 2002. De Hongaren denken dat zij er in vergelijking met de andere EU-kandidaten in hun regio (Tsjechische Republiek en Polen) het best voorstaan en willen het liefst direct met Brussel onderhandelen. Zij willen vooral voorkomen dat er onnodig tijd verloren gaat in oeverloze onderhandelingen met alle nieuwkomers tegelijk.