Acteurs spelen hun eigen levens en herinneringen

Voorstelling: Vertraagd Afscheid bij Toneelgroep Amsterdam van en door Gijs de Lange (regie) en Hans Kesting, Joop Admiraal (spel). Gezien: 28/3, Transformatorhuis Toneelgroep Amsterdam. Nog te zien: aldaar t/m 11/4. Elders: t/m 27/5. Inl. 020-6279070.

De aankondiging is niet geheel in overeenstemming, lijkt het, met het aangekondigde. Vertraagd Afscheid, een home made voorstelling van de acteurs Hans Kesting en Joop Admiraal bij Toneelgroep Amsterdam, heet over vriendschap te gaan. “Iedere vriendschap is een vertraagd afscheid”, luidt de verklaring van de titel - het vereist enig nadenken om een vermoeden te krijgen van wat daarmee bedoeld kan zijn. Over vriendschap gaat de voorstelling intussen wel, maar niet uitsluitend en niet in de eerste plaats: een op basis van improvisaties tot stand gekomen productie houdt zich niet aan tevoren bedachte formules.

Vertraagd Afscheid gaat over ongeveer alles wat een mens kan bezighouden, simpelweg omdat de acteurs zijn uitgegaan van zichzelf en hun eigen levens. Herinneringen zijn hun bronnen geweest, en - ongetwijfeld - veel zelfkritiek en angst voor koketterie hun leidraad. Ze hebben moeten bedenken, dat het van weinig belang is wat ze zelf gevoeld, gedacht en meegemaakt hebben en tegelijkertijd toch gevonden hebben dat het belangrijk genoeg was om er melding van te maken, er energie in te steken en er een vorm voor te vinden. Het is een hachelijke onderneming.

De speelvloer is gevuld met verhuisdozen, rommel en meubilair, dat gaandeweg de voorstelling en letterlijk spelenderwijs uit de weg wordt geruimd. Het inpakken van de dozen is de aanleiding voor het ophalen van herinneringen. Kijk wat ik hier vind. Brieven aan mijn lijfarts: het zijn lange epistels vol Reviaans getob die de jonge Hans Kesting aan zijn huisdokter stuurde, opmerkelijk goed geschreven voor de 21-, 22-jarige die hij toen geweest zal zijn. Hij was “een nerveuze jongeman met neiging tot somatische fixatie”, luidde de diagnose van de legerarts. Laat dat 'neiging tot' maar weg. Waslijsten ziekten reciteert Kesting en aan nogal wat - hoofdpijnen, hernia, gaatje in de long, a-stigmatische afwijkingen - heeft hij daadwerkelijk geleden.

Onderbroken door snoeiharde Sinatra-songs en enkele willekeurige flarden uit Shakespeare of een gedicht van Kaváfis, dansen Kesting en Admiraal op een dun koord. De uit de kluiten gewassen Kesting doet dat uitbundig, jongensachtig, dynamisch en vol levensdrift, de broze Admiraal ingetogen, enigszins geïntimideerd door zijn tegenspeler, zo lijkt het, en al te bereid hem de ruimte te laten. Ze moeten het strikt particuliere en vaak ook banale, tot algemeen belang zien te maken en verbijzonderen, zichzelf blijven maar ook nadrukkelijk de pose laten zien, de maskerade die hun optreden tot kunst maakt.

Het lukt ze doorgaans wonderwel, scherend langs de randen van het gênante, dat dit soort bekentenistoneel onherroepelijk aankleeft. Ze zijn ontroerend ook, bij voorbeeld op het moment dat Kesting Admiraal als het ware in zijn handpalm neemt, hem op schoot trekt of met hem danst als met een leden pop. Beschermend en speels, te hardhandig misschien ook wel. Tegelijkertijd bekruipt juist die momenten het gevaar van bedrog. De 'spontaniteit', die voor een belangrijk deel de oorzaak is van de ontroering, is gespeeld, reproductie, voorgenomen en ingestudeerd. Het is een dubbelhartig genoegen, dat staat of valt met de kwaliteit van de uitvoering.

Die is groot, Kesting en Admiraal beheersen hun onechte echtheid uitstekend. Ofdat deze voorstelling belangwekkend genoeg maakt, hangt af van de toeschouwer. Men kan aan al die bekentenissen in het geheel geen boodschap hebben, dan wel er veel in herkennen. Bewondering voor het lef waarmee Vertraagd Afscheid gemaakt is, kan men hoe dan ook hebben.