Orde in de chaos

De Consumentenbond start een campagne. Die moet de kennis en het inzicht bij de consumenten verbeteren, en de wirwar van financiële producten en diensten (in de ruimste zin van het woord) ontrafelen tot een overzichtelijk geheel, zodat men producten beter met elkaar kan vergelijken.

Met name de producten van levensverzekeraars zijn moeilijk te doorgronden, zegt de bond. Daarom spreekt zij met verzekeraars en tussenpersonen over eenduidige percentages, duidelijke informatie over de afkoopwaarde van een polis en het premiedeel dat daadwerkelijk wordt belegd na aftrek van kosten, regelmatige waarde-overzichten voor spaar- en beleggingsplannen en andere punten. De grote politieke partijen scharen zich onomwomdem achter dit streven, met woorden althans. Wanneer het op daden aankomt, tonen ze weinig initiatief. Dat is in deze tijd inconsequent.

Een koper wordt wél wettelijk beschermd als het gaat om medicijnen voor zijn gezondheid, maar is een kwetsbare prooi voor verkopers wanneer hij zijn heil zoekt bij medicijnen (producten) voor zijn financiële welzijn, omdat de overheid zich langzaam terugtrekt en meer overlaat aan de burgers.

De Consumentenbond concludeert uit een breed opgezet onderzoek onder leden, met Economische Zaken als sponsor, dat mensen vrij passief zijn, en kennis en inzicht missen, vooral over beleggen en koopsompolissen. Dat ligt voor de hand: vorig jaar zijn er zo'n 170 nieuwe producten bij gekomen, naast de honderden al lopende. Daar komt geen mens meer uit. Zelfs veel deskundigen geven het op. Sommigen van hen kennen de elementaire product-verschillen niet eens meer. Het lijkt daarom onbegonnen werk om de warenkennis van consumenten bij te spijkeren.

Moeten de verzekeraars zorgen voor een overzichtelijk aanbod? Die benadering van de bond lijkt naïef en beperkt. De taaie en invloedrijke organisatie van verzekeraars is altijd bereid, maar niet van harte, tot gesprekken over genoemde onderwerpen, maar je komt er niet echt verder mee. Het verbond kan de leden immers niets opleggen. Dus komt er na vele gesprekken een soort compromis uit de bus en blijven er altijd verzekeraars die een eigen koers varen. Die op zich niet verkeerd hoeft te zijn.

Bovendien zijn het niet alleen verzekeraars en tussenpersonen die zorgen voor de verwarring. De aanbieders dragen vaak onduidelijke petten. Soms weet je niet eens of het banken zijn, verzekeraars, tussenpersonen, commissionairs in effecten of bedrijfjes die slechts voor een specifiek product zijn opgericht. Wie er financieel belang in zo'n bedrijf heeft, is niet altijd te achterhalen.

Al die verkopers moeten zich, net als modeontwerpers, met hun waren onderscheiden van de concurrentie en hebben geen belang bij een overzichtelijke markt. De een klikt met aandelen, de ander least, een derde klikt op de index, least en geeft korting met versnelling als je binnen veertien dagen reageert enzovoort. Bijna altijd moeten aandelen en belastingvoordelen weifelaars over de streep trekken. Er zijn ook inferieure producten. Die leveren op termijn aantoonbaar minder op dan een belegging in een beleggingsfonds.

Kortom: het is een chaos. Hoe schep je daar orde in? Door mensen financieel beter op te voeden, al op de schoolbanken, en de overheid te wijzen op haar verantwoordelijkheid.

Het heeft geen zin om consumenten wegwijs te maken in de jungle. Je dient ze duidelijk te maken dat de eigen financiële situatie hét uitgangspunt hoort te zijn bij hun keuze voor producten. Bij ieder risico horen een of meer producten of diensten om de nadelige gevolgen af te dekken. Voor ieder doel, tijdspad en prioriteit bestaat een geschikte financiering. Met die steun in de rug kan een mens, eventueel met hulp van een derde, gericht en vastbesloten zoeken in de brij.

De overheid dient te beseffen dat het tijd is om voor iedere nieuwe dienst of product, bedoeld voor particulieren, een prospectus wettelijk verplicht te stellen, ongeveer zoals bij de emissie van effecten en beleggingsfondsen. De wet schrijft voor wat er in dit prospectus moet staat. Zonder zo'n introductie mag een product niet aan het publiek worden aangeboden. Waarom wel voor beurspartijen en niet voor andere partijen in de financiële wereld? Het is aan de politiek om de woorden nu eens om te zetten in daden.