Metamorfose in bolwerk van sigarenindustrie

Geen land ter wereld exporteert meer sigaren dan Nederland, dankzij vier fabrieken in Zuid-Oost Brabant waar nog 700 werknemers emplooi hebben. De productie en de arbeidsomstandigheden zijn drastisch veranderd. * De sigaar uit de Kempen, Heden en verleden van een markante bedrijfstak, 1997 van Bas Bierkens.

VALKENSWAARD, 28 MAART. Chique heren waren het, voornamelijk van iets oudere leeftijd, die gisteren in Valkenswaard in overwegend donkere kledij en in gezelschap soms van hun feestelijk opgedofte dames de opening bijwoonden van het nieuwe hoofdkantoor van Swedish Match Cigars. Ze rookten bijna allen sigaren, die voor de gelegenheid gratis waren. De heerlijke geuren die ze aldus produceerden, werden slechts verpest door enkele zenuwlijders die sigaretten paften. Op tafels waren de rookwaren in smakelijke dozen uitgestald.

Bij het horen van Swedish Match denkt men eerder aan de Zwaluwlucifers of aan de in de Verenigde Staten verplicht gestelde child resistance lighter dan aan de heerlijke rokertjes zoals daar zijn Justus van Maurik, Club Master Export, Montague, Heeren van Ruysdael, Willem II en La Paz. Dat zijn de merken die het Zweedse wereldconcern met in totaal 6.500 werknemers van wie 250 in Nederland, in de afgelopen jaren als een zwaan-kleef-aan op de Nederlandse markt naar zich toe had getrokken. Om toch maar vooral de indruk te verstevigen dat de sigaar steeds meer in trek komt bij de jongeren tussen 25 en 35 jaar waren bij de uitstallingen op de tafels naast de vaak kunstig gemaakte sigarendozen ook bergklimmersattributen gezet. Maar omdat anderzijds ook zeker het niveau van de edele sigarenroker diende te worden benadrukt waren daarnaast golfslagstokken en -balletjes te zien. “Het zijn”, zei president R. Zwarts van de sigarendivisie van Swedish Match, “zeker geen oubollige rokers meer die zich tot de sigaren aangetrokken voelen”.

Maar wat bittere smart voor wie in Valkenswaard, eens één van de grootste sigarencentra van Nederland en zeker van de Noord-Brabantse Kempen, op zoek mocht gaan naar het produceren van de sigaren zelf. Die kwam bedrogen uit. Om het ambachtelijke nog een beetje aan te geven had men daarom de 62-jarige Wim Meulendijk, die tot zijn VUT bij Swedish Match in Valkenswaard werkte, bereid gevonden aan een tafeltje plaats te nemen waar hij met de hand dikke corona's- zoals een van de vele typen sigaren heten - draaide. Voor zich had hij een hoopje binnengoed, ombladen en dekbladen liggen alsmede een mesje, schaartje en een klein potje lijm op basis van aardappelzetmeel waarmee de hele zaak bij het mondstuk bij elkaar wordt geplakt. Terwijl hij zich een cigarillo zo te zien goed liet smaken, gaf hij enige lucht aan zijn nostalgisch gemoed. Hij was 46 jaar geleden bij Elisabeth Bas in Boxtel als loopjongen begonnen, was vervolgens sigarenmaker geworden die tegen stukloon werkte, totdat ook deze handvaardigheid door machines was verdrongen. Bij Swedish Match was hij tenslotte geëindigd als intermediair tussen het hoofdkantoor in Valkenswaard en de produktie-eenheden in Houthalen en Overpelt in België. Daarheen waren destijds Nederlandse sigarenfabrieken, waaronder enige voorlopers van Swedish Match, uitgeweken toen in Belgisch Limburg kolenmijnen dicht gingen en de kompels op zoek moesten naar ander werk. “Sigarenmaken is altijd mijn hobby gebleven”, zei Meulendijk.

Swedish Match laat zijn sigaren behalve in de twee vestigingen in België verder maken in Duitsland, Finland en Indonesië. In totaal waren het er vorig jaar ruim 1 miljard. Ze vinden hun weg naar 90 landen. In Valkenswaard maakt het concern dus geen sigaren meer. “Wel”, zegt Zwarts, “leiden we van hieruit onze business over de hele wereld en verzorgen we de distributie nadat de sigaren hier zijn ingepakt en van banderollen zijn voorzien.” Het nieuwe hoofdkantoor heeft 14 miljoen gulden gekost.

Zuid-Oost-Brabant is overigens nog altijd het bolwerk van de sigarenindustrie ook al zijn de zalen, waarin het arme volk dicht opeengepakt van ochtendgloren tot avondschemering het brood zuur verdiende, al lang geleden verdwenen. Geen land ter wereld exporteert meer sigaren dan Nederland. In feite komt dit op rekening van vier bedrijven in dit gebied. Dat zijn naast Swedish Match, Agio, Cadena en Wintermans. Ze tellen samen 700 van de in totaal nog 900 werknemers in de branche in heel Nederland.*