Dommekracht met toekomst; TRIMEDIA BRENGT DIGITALE TV EN PERSONAL COMPUTER TOT ELKAAR

Philips ontwikkelt een superchip die is gespecialiseerd in het afspelen van digitale beelden, geluid en andere mediavormen. Eind dit jaar komen de eerste digitale tv's op de markt die deze Trimedia als rekenhart hebben.

DE VERWACHTINGEN zijn hoog gespannen als Philips begin vorig jaar in San Francisco voor de eerste keer de prestaties van zijn nieuwe superchip, de Trimedia, laat zien. Kort voor de bijeenkomst bespreekt een groepje belangstellenden de ontwikkelingen. De chipanalist Will Strauss, van Forward Concepts uit Tempe, Arizona, roept uitnodigend: “Hier is een journalist uit Nederland. Vertel hem eens hoe Philips ervoor staat.” Een beursanalist zegt zonder aarzelen: “Trimedia is dead on arrival.”

Niettemin gaat het hier om Philips' troef voor de toekomst. Waarschijnlijk is de Trimedia microprocessor de grootste R&D-inspanning die het Eindhovense concern nu levert. De superchip is voorbestemd als motor van digitale consumentenelektronica in de 21ste eeuw. Digitale tv's, video-disc spelers en recorders: ze worden straks allemaal aangedreven door Trimedia. Verder in de toekomst kan hij als rekenhart in een zaktelefoon draagbaar videovergaderen mogelijk maken. Mogelijk betekent de chip op den duur net zoveel voor Philips als de Pentium-processoren voor Intel.

Als de pc en de tv in de toekomst meer op elkaar lijken, dan kunnen beide bedrijven in elkaars vaarwater komen. Trimedia is snel, omdat hij informatie in hoge mate parallel kan verwerken. De chiparchitectuur lijkt een beetje op die van Merced, de microprocessor die Intel volgend jaar zal introduceren. “Je kan ook zeggen dat Merced lijkt op Trimedia”, grapt Günther Dengel, hoofd Consumenten-IC's van Philips Semiconductors. Philips proeft aan de pc-markt en staat daarmee bloot aan het roddel- en lastercircuit van Silicon Valley. Vorige week toonde het bedrijf echter aan dat zijn multimedia-chip in het geheel niet doodgeboren is. Op de computerbeurs Cebit in Hannover maakte het bedrijf bekend dat vier van 's werelds zes grootste tv-fabrikanten de multimedia-processor gaan gebruiken als rekenhart van toekomstige digitale tv's. Alleen Philips Consumer Electronics en Samsung werden met name genoemd.

WAT KRABBELS

De eerste schetsen van de chip dateren van 1987. In april van dat jaar zetten onderzoekers van Philips Research Lab Sunnyvale in Californië wat krabbels voor een nieuwe experimentele chip-architectuur op papier. De jaren daarna is het onderzoek speelterrein van drie ingenieurs. Het suddert door, tot begin jaren negentig doordringt tot Jaap de Hoog, visionair uit het management van Philips Consumer Electronics, dat zijn onderzoekers goud in handen hebben. De Hoog ziet in dat de microprocessor-architectuur goed van pas komt bij het verwerken van digitaal geluid en beelden.

“In 1994 konden we aantonen dat ons concept werkte”, zegt Gerrit Slavenburg, een ontwerper die vanaf de eerste dagen bij de ontwikkelingen was betrokken. De chip is geschikt voor het intensieve rekenwerk dat bij het uitpakken van gecomprimeerd digitaal geluid en beelden komt kijken. Het derde sterke punt is het verpompen van bits voor modemfuncties zoals ISDN, ADSL en kabelmodem. Vanwege deze drie specialismen werd de microprocessor Trimedia gedoopt. In '94 werd het ontwikkelingsteam uitgebreid van negen tot honderd personen. Bij Philips Research en de divisie Semiconductors werken intussen ruim honderdvijftig ontwerpers en onderzoekers aan de chiparchitectuur en software voor Trimedia.

Digitale video, ISDN, ADSL-modem en audio verwerken is op zich niets bijzonders. Daarvoor bestaan al krachtige chips. Het speciale van Trimedia is dat hij in staat is deze functies tegelijk uit te voeren. Het is een microprocessor: een chip waarvan de functie via software is aan te passen. Net zoals verschillende programma's op een pc tekstverwerken, spreadsheets hanteren of werken met een databank mogelijk maken, zo is de Trimedia in staat om met verschillende software digitale films, videovergaderen, audio- of modemfuncties op de televisie uit te voeren.

Centraal in het Trimedia-concept staat het rekenen met natuurlijke (analoge) informatie die is omgezet in enen en nullen. Dit is een techniek die bekend staat als digitale signaalverwerking. Ook bij spraakomzetting en -herkenning staat DSP-technologie centraal. Philips werkt intensief aan technieken om tv's en videorecorders straks te bedienen door er tegen te praten. Spraakbediening - “videorecorder, neem vanavond het acht-uur-journaal op” - zal een onderdeel zijn van het toekomstige thuistheater. Er bestaat geen twijfel over dat Trimedia hierin een rol zal spelen, al heeft men bij Philips nog niets in die richting bekendgemaakt.

Trimedia zal het straks allemaal tegelijk doen: digitale video en geluid, spraakherkenning en meer. Dat is knap, want op dit moment hebben de Pentium II-chips van Intel voor alleen digitale video met geluid, of alleen spraakherkenning, hun handen vol. De fabrikanten van rekenchips voor pc's zitten niet stil. Volgend jaar zullen zowat alle microprocessoren van Intel, AMD en Cyrix krachtig genoeg zijn om films van digitale video-discs (DVD's) af te spelen op de bureaucomputer.

VOLLE KRACHT

De Trimedia die Philips vorig jaar introduceerde had weliswaar zijn volle kracht nodig voor het afspelen van (MPEG2) digitale video en (AC-3) audio. Maar eind van dit jaar zal Philips een tweede generatie, de Trimedia-2000, introduceren die minstens vier maal sneller is. Daarnaast zal de nieuwe mediaprocessor een verbeterd ontwerp hebben. “Er zit minstens een vier maal hogere snelheid in”, zegt Strauss van Forward Concepts.

De introductie van digitale elektronica op basis van Trimedia opent nieuwe verten voor de tv. Via software zijn extra functies toe te voegen. “In de communicatie- en consumentenindustrie hebben we nog niet zoveel aandacht besteedt aan opwaarderen via software”, zegt Arthur van der Poel, chief executive officer van Philips Semiconductors. “Maar over niet al te lange tijd zul je een in Amerika gekochte tv bij een verhuizing naar Frankrijk of Duitsland gewoon kunnen meenemen. Daar koop je dan nieuwe software voor een Europese standaard, inclusief de teletekst-functies. Het is tot nu toe onbekend, maar het zal zeker doorbreken.”

De Trimedia is een dommekracht. Alle franje, slimmigheidjes en functionaliteit zitten in de software die deze chip aanstuurt. Dat heeft als voordeel dat nieuwe functies of veranderingen een kwestie zijn van nieuwe programmatuur. Elektronica met de Trimedia is op die manier snel aan te passen en de ontwikkelingstijd van nieuwe snufjes is korter. Dat is een groot voordeel in een tijd waarin elektronicabedrijven niet weten waar consumenten nu eigenlijk op zitten te wachten.

Met een Trimedia-processor is een digitale televisie in de toekomst wellicht nauwelijks van een pc te onderscheiden. Fabrikanten kunnen met de chip een tv maken die ook WindowsCE van Microsoft draait (Windows 'Consumer Electronics' is een afgeslankte versie van het besturingssysteem Windows95 voor pc's). Ook de personal digital assistents van Philips, Casio en Hitachi gebruiken deze software. Met WindowsCE kunnen digitale tv's in principe dezelfde programma's draaien als deze palmtop-computers. Pierre de Vries, directeur advanced projects van Microsofts divisie consumenten-apparaten in Redmond zegt dat er nog dit jaar drie van zulke tv's op de markt zullen komen.

De Vries (Zuid-Afrikaanse ouders) vindt het helemaal geen raar idee dat digitale tv's op den duur op pc's gaan lijken. “Eigenlijk is dit mijn centrale machine”, zegt De Vries als hij zijn Casio handcomputer met WindowsCE uit een tasje aan zijn buikriem pakt. “Alles zit erin: mijn contacten, telefoonnummers en mijn agenda. Is dit een pc? Eigenlijk niet, maar dit ding kan wel alles wat een pc vier jaar geleden kon. De definitie verschuift.” De Vries denkt dat het met tv dezelfde kant op gaat. Als de elektronica eenmaal digitaal is, zijn fabrikanten in staat om allerlei nieuwe snufjes toe te voegen. “Het is goed denkbaar dat de tv uitgroeit tot een of ander multimediacentrum, een apparaat waarmee je op Internet surft, je e-mail verstuurt en teksten maakt. Is het dan een pc? Ik denk van wel.”

Niet voor niets staat de IBM-pc van begin jaren tachtig model in de toekomstvisie die Philips van de tv heeft. Met de Trimedia en WindowsCE is de pc een zogenaamd 'open' platform. Iedereen kan software en randapparaten voor digitale toestellen gaan verkopen waardoor er een bloeiende industrie ontstaat die lijkt op de pc-markt.

De huidige analoge tv zal voorlopig niet verdwijnen. Maar door de komst van digitale uitzendingen zal de beeldkwaliteit verbeteren. De digitale tv zal zich van statisch apparaat langzaam ontwikkelen tot een multimedia-machine met pc-functies. Als straks via dezelfde tv-kabel digitale tv en Internet de huiskamer binnenkomt, biedt dat talrijke nieuwe mogelijkheden. Kijkers zullen op den duur zenders kiezen via programmagidsen op Internet. “Dat kan over vier jaar al realiteit zijn”, zegt Dengel. Volgens de Japanse krant The Nikkei Weekly is JVC in Japan al begonnen met tv-uitzendingen via Internet. Boodschappen doen op tv en andere interactiviteit is dan mogelijk. Er is echter een lange weg te gaan, want voor het ontwikkelen van deze toepassingen is veel programmeerwerk nodig, en daaraan zijn tv-stations nog niet gewend.