De Brahms van Svetlanov is tumultueus en demonisch

Concert: Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. Jevgeny Svetlanov, m.m.v. Oxana Yablonskaya (piano). Programma: Brahms: Eerste pianoconcert, Eerste symfonie. Gehoord: 27/3 Concertgebouw Amsterdam. Herh: 28, 29/3, 1, 2/4 aldaar. Rechtstreekse radio-uitzending 29/3 14.15 uur Radio 4.

Twintig jaar zwoegde Brahms om met zijn Eerste symfonie uit 1877 het grote voorbeeld van Beethoven te evenaren. Na de première schreef Hanslick, de meest gevreesde criticus van Wenen: 'Geen enkele andere componist heeft het schitterende werk van Beethoven zo dicht benaderd.' Tot ergernis van Brahms kreeg de Eerste symfonie prompt de bijnaam 'Beethovens Tiende'.

Ellendiger was dat Hanslick opschreef dat de symfonie hem zo aan Goethes Faust deed denken, terwijl Brahms nu juist een fervent tegenstander van programmamuziek was.

In de enerverende uitvoering van Jevgeny Svetlanov en het Koninklijk Concertgebouworkest vertoonde Brahms' Eerste symfonie echter alle magische en demonische krachten, waarover de duivelskunstenaar Faust kon beschikken nadat hij zijn ziel aan satan had verkocht. Sommige trouwe abonnementhouders van het Koninklijk Concertgebouworkest hadden na Svetlanovs robuuste interpretatie van het Eerste pianoconcert van Brahms, al in de pauze onder protest het gebouw verlaten. 'Schandelijk! Lelijk en grof! Zo herkennen we ons eigen orkest niet meer!', luidde het commentaar.

Inderdaad, wie van het Eerste pianoconcert een gepolijste uiteenzetting met gouden mes en vork had verwacht, werd door Svetlanov van zijn stuk gebracht met volkse passie en tumult. Alleen al de inleiding deed met zijn groteske fortes, fluisterende pianissimi en extreme rubati soms denken aan een boerenkermis.

De voor het eerst met het Koninklijk Concertgebouworkest optredende Russische pianiste Oxana Yablonskaya, voormalig leerlinge van de legendarische Alexander Goldenweiser en Tatiana Nikoleyeva, verscheen in een met fonkelende sterren versierd gewaad ten tonele als de oermoeder van Faust. Net als Svetlanov musiceert deze pianiste met een ouderwetse warmte, onorthodox en recht uit het hart, waarbij ze zich het soort vrijheden permitteert die tot de romantische school behoren.

Maar terwijl Svetlanov zijn muzikale uitbundigheid weet te koppelen aan een superieure beheersing van het métier, leek Yablonkaya te nerveus om helemaal te kunnen overtuigen. Haar met groot elan vertolkte Brahms klonk plastisch en suggestief, maar in lastige passages weigerden de noten nogal eens in het gareel te lopen. Met zijn fascinerende interpretatie van Brahms' Eerste symfonie prikkelde Svetlanov de musici van het Koninklijk Concertgebouworkest tot volledige overgave. Zó direct, zó kleurrijk en zó indringend, klinkt niet alleen het orkest, maar ook de muziek van Brahms alleen bij hoge uitzondering.