DE AARDE RESONEERT: ASLENGTE VARIEERT CIRCA 0,003 MILLIMETER

Sinds enkele tientallen jaren worden trillingen in de aarde nauwgezet gemeten. Zeer sterke trillingen, zoals die optreden bij een aardbeving, hebben in sterke mate bijgedragen aan de beeldvorming over het inwendige der aarde, met zijn korst, mantel en kern.

De trillingen die bij grote aardbevingen worden opgewekt, kunnen zo sterk zijn dat ze een aantal malen rondom de aarde lopen. Daarbij kan de aarde in een soort resonantie geraken, waarbij in een bepaalde richting beurtelings inkrimping en uitrekking optreedt. Dit proces is in veel opzichten te vergelijken met de resonantie die zorgt voor het galmen van een klok in een klokkentoren. Dit was op basis van hypotheses al begin deze eeuw voorspeld, maar pas na de grote aardbeving van 1960 in Chili (de sterkste aardbeving van de eeuw, met een kracht van 9,5) kon dit ook werkelijk worden aangetoond.

Een team van Japanse onderzoekers heeft nu ontdekt (Science, 27 maart) dat de aarde ook in trilling kan komen zonder dat er sprake is van een aardbeving. Ze hebben dat gevonden met behulp van een zeer gevoelige, supergeleidende zwaartekrachtsmeter op het onderzoekstation Showa op Antarctica, een seismisch zeer rustig gebied. Deze ontdekking heeft opnieuw voor opwinding gezorgd, want alle vroegere pogingen om een dergelijk verschijnsel op te sporen, waren tevergeefs. Alleen dankzij de zeer verfijnde apparatuur, in combinatie met nieuwe technieken om 'ruis' weg te filteren, kon nu worden vastgesteld dat de aarde soms in trilling komt, waarbij het verschil in lengte tussen de kortste en de langste afstand tussen twee tegenover elkaar op aarde gelegen punten ongeveer 0,003 mm bedraagt.

Op basis van metingen bij andere seismografische stations kan worden uitgesloten dat deze resonantie (met een trillingstijd van circa vier minuten) een gevolg is van aardbevingen. Wat dan wel de oorzaak is, is nog niet duidelijk. Het meest waarschijnlijk is dat verstoringen in de luchtcirculatie een rol spelen (al worden ook getijden en processen in het inwendige van de aarde wel als 'boosdoeners' gesuggereerd). Als dat verband en de aard ervan zouden kunnen worden aangetoond, dan zou het wellicht in de toekomst mogelijk worden door het meten van dergelijke atmosferische storingen op Mars of Venus, via een 'omgekeerde berekening', trillingen van die planeten te reconstrueren, en op basis daarvan weer een interpretatie te geven van hun inwendige structuur. Het is in dit verband interessant dat eerdere studies al een verband aangaven tussen seismische vloedgolven op de oceanen en atmosferische golven. Nu lijkt het er dus op dat aarde, lucht en water gezamenlijk de klok van de aarde aan het luiden brengen door een overigens nog onbegrepen interactie van energie in deze afzonderlijke media.