Anton Wachter: antipathiek alter ego van Simon Vestdijk

De tentoonstelling 'Onwankelbare trouw aan iets dat hij verloren had', S. Vestdijk en de Anton Wachter-romans is tot 7 juni te zien in het Letterkundig Museum in Den Haag, di-vr 10-17, za en zo 12-17 uur.

In het Letterkundig Museum in Den Haag is tot begin juni een expositie te zien over de Harlingse jeugd van Simon Vestdijk, door hem beschreven in zijn 'Anton Wachter-romans'. Naast foto's van Vestdijk als baby, jongeling en soldaatje, is hier ook de 'echte' Ina Damman: een foto van Lies Koning op 17-jarige leeftijd. En - uiteraard - Vestdijks befaamde stofzuiger. DEN HAAG, 28 MAART “God, wat ben ik blij dat ik niet de biografie van Vestdijk hoef te schrijven,” zo begon Hugo Brandt Corstius zijn lezing gistermiddag in het Letterkundig Museum in Den Haag bij de opening van de tentoonstelling Onwankelbaar trouw aan iets dat hij verloren had', Simon Vestdijk en de Anton Wachter-romans. Taalwetenschapper en Vestdijk-kenner Brandt Corstius legde uit dat de biograaf van Vestdijk een ondankbare taak heeft, omdat de schrijver zelf het belangrijkste deel van zijn leven - zijn jeugd in het Friese Harlingen en zijn studententijd in Amsterdam - al heeft opgeschreven in zijn acht Anton Wachter-romans. De biograaf kan het hem alleen maar navertellen.

Brandt Corstius verhelderde Vestdijks keuze voor de naam Anton Wachter: niet alleen bevatten beide namen twee keer twee lettergrepen, bestaand uit evenveel letters, ook heeft de sympathieke Vestdijk een antipathiek alter ego willen scheppen. Voor de tentoonstelling kon Brandt Corstius weinig sympathie opbrengen: “Daar zie je op foto's kostuums uit de jaren twintig, die in de boeken helemaal niet voorkomen. Het gaat om die boeken, ik lees ze al m'n hele leven, en ze vervelen me nog steeds niet.”

Dick Vestdijk, de 31-jarige zoon uit Vestdijks laatste huwelijk, opende de tentoonstelling met een korte toespraak. Hij vertelde dat hij als jongetje niet erg onder de indruk was van zijn vaders schrijversschap, maar wel van het feit dat hij een 'ridder' was, in de Orde van de Nederlandse Leeuw tenminste. Het Letterkundig Museum had volgens Dick Vestdijk belangrijk werk gedaan als de beheerder van de collectie-Vestdijk, waaronder de beroemde stofzuiger die de schrijver tijdens het werken aanzette om het storende geblaf van een teckel te overstemmen.

Zoals Dick Vestdijk opmerkte, zijn de foto's die de vader van Simon Vestdijk maakte van zijn gezin van belang geweest voor de totstandkoming van de Anton Wachter-romans. Op de tentoonstelling zijn foto's te zien van Vestdijk (1898-1971) als baby met zijn ouders, en op vijfjarige leeftijd verkleed als soldaatje, 'een somber portret, ondanks de medailles links op zijn borst', zoals Vestdijk schreef in Kind tussen vier vrouwen. Dit werk van zo'n duizend pagina's schreef Vestdijk in 1933 in nog geen vier maanden tijd. Hij stelde tijdens het schrijven alvast een wervende tekst voor de prospectus op, maar het boek werd geweigerd door zijn uitgever. Kind tussen vier vrouwen vormde het oermanuscript voor de eerste drie Anton Wachter-romans, Sint Sebastiaan (1939), Surrogaten voor Murk Tuinstra (1948) en Terug tot Ina Damman (1934).

Dat laatste boek, over een van de 'vier vrouwen', Vestdijks ideeële jeugdliefde Ina Damman, is het meest gelezen boek uit de reeks. In de tentoonstelling, die haar titel ontleende aan de laatste zin van het boek, zijn een aantal foto's te zien van de 17-jarige Lies Koning, het meisje dat model stond voor Ina Damman. Anton Wachter leert haar kennen als hij in de tweede klas van de HBS in 'Lahringen' zit: 'Ze stonden tegenover elkaar, alleen gelaten. Nu moest hij wat zeggen. Maar de eerste halve minuut kwam hij niet verder dan de blauwe ogen in het matbleke gezicht, dat hij zo verwonderlijk dicht bij zich had.'

Naast de manuscriptpagina's van het boek, in een priegelig handschrift met veel doorhalingen, ligt een brief van Menno Ter Braak aan Edgar du Perron, vrienden van Vestdijk en redacteuren van het tijdschrift Forum, waarin regelmatig werk van Vestdijk vescheen. Ter Braak schrijft over Terug tot Ina Damman: 'Het boek heeft mij persoonlijk getroffen, omdat het de jeugdliefde tekent met precies dezelfde gevoelsnuances, die ik ook gekend heb.'

Opgeblazen tot een indrukwekkend formaat hangt aan de muur een lijst in Vestdijks handschrift van de personen die in de Anton Wachter-romans optreden. Zo'n 120 mensen uit Vestdijks omgeving krijgen op de lijst hun fictieve naam toebedeeld. Verder zijn ook de metalen thermometerhulzen te bewonderen die Vestdijk als oordopjes gebruikte tijdens het schrijven, waarschijnlijk als het stofzuigergeluid niet meer voldeed.

    • Martijn Meijer