Toegankelijke tentoonstelling gemaakt door kinderen

Tentoonstelling: De kinderen van Reggio Emilia. T/m 19 april. Stedelijk Museum, Amsterdam. Di t/m zo 11-17u.

Wel veertig jaar geleden moet het zijn geweest, nog in de tijd van Willem Sandberg, dat in het Stedelijk Museum in Amsterdam kindertekeningen hebben gehangen. Nu hangen ze er weer, op de tentoonstelling De kinderen van Reggio Emilia, in de Nieuwe Vleugel.

Het is een bonte, levendige vertoning: werkstukken van enige tientallen kinderen in de leeftijd van drie tot zes jaar. Ze zijn gegroepeerd naar de projecten waarin ze samenwerkten, met titels als 'schaduw', 'menigten', 'geboorte', 'faxmachine' en 'lunapark voor vogeltjes'.

Behalve tekeningen zijn er sculpturen van klei, ijzerdraad en huis-, tuin- en keukengerei en documentaire-foto's. Ook zijn er uitspraken van ze te lezen. Die zijn vaak wonderlijk poëtisch en waar.

De tentoonstelling is een weergave van hoe er met de allerjongste kinderen wordt gewerkt in Reggio Emilia, een stad in Noord-Italië. Al dertig jaar wordt daar in 33 gemeentelijke kinderopvangcentra samengewerkt door pedagogen, kunstenaars en kinderen. Al vijftien jaar reist een documentaire-tentoonstelling over de formule van Reggio Emilia de wereld rond. Het voorstel om deze in het Stedelijk te tonen kwam anderhalf jaar geleden van de Stichting voor Pedagogiekontwikkeling voor het jonge kind en het Amsterdams Fonds voor de Kunst.

Museumdirecteur Fuchs was in principe enthousiast, maar koos voor een eigen, beeldender tentoonstelling.

'Reggio Emilia' is uniek door het intensieve kijken en luisteren naar het kind, iets wat eigenlijk heel normaal zou moeten zijn. Kinderen houden van de werkelijkheid in al haar vormen. Neem bijvoorbeeld het thema 'schaduw'. In het videoprogramma spreekt een begeleidster over de raadselachtigheid van schaduwen en over hoe ze uitdagen er meer van te willen weten. Te zien is hoe kinderen, buiten onder een lommerrijke boom, schaduwen onderscheppen op een vel papier. Binnen worden fantasietekeningen gemaakt. “Als hij een mond had zou de schaduw praten met lichte woorden, dezelfde als van ons, maar allemaal lichter en een beetje gek”, zegt Elisa, vijf jaar en drie maanden oud, op een bordje bij een van haar tekeningen. In haar tekeningen heeft ze twee mensfiguren tegenover elkaar gezet die tegen elkaar praten. Er komen wonderlijk-kunstige draadpatronen uit hun monden. Hun schaduwpartijen spreken ook, maar anders: gebrokkelder, ijler. De tekening doet denken aan de neonwerken van de Amerikaanse kunstenaar Bruce Naumann, die evenzeer gaan over licht- en schaduwzijden van de communicerende mens.

Een andere keer hebben de kinderen 'menigte' gespeeld. Foto's doen daar verslag van. Op een oranje plateau praalt een menigte van papieren opzetpoppen en kleifiguren, van elkaar gescheiden door een spiegelwand. “We hebben een menigte gemaakt, maar niet de drukte van de menigte”, licht een tekstbordje toe. De poppen van de kinderen kunnen de vergelijking met de kleipoppen van Thomas Schütte (zoals bijvoorbeeld in De Pont, Tilburg) makkelijk aan.

'Identiteit in de menigte' was ook een onderwerp. Zo tekende Elisa een vrouw met drie cryptische gedachtenwolkjes. “Haar kinderen zullen groot zijn en getrouwd: niemand zal er dood zijn en zij denkt er aldoor aan”, is haar uitleg. De mogelijkheden zijn eindeloos voor wie, als het kind, honderd talen spreekt.

Elders in het land werkt de Reggio-gedachte al. In Oss is kunstenaar David Bade met schoolkinderen aan de slag gegaan en in Amsterdam David Veldhoen. Het Hygiëaplein, waaraan vier scholen liggen, moet rustiger worden, vinden de kinderen. Naar verluidt zullen er fluisterbanken komen en een grote groene draak om het verkeer te verjagen.

Ook binnen het Stedelijk zal de Reggio-gedachte moeten doorwerken. Bij de bezoekers die, verkwikt door zoveel heldere en prikkelende eenvoud, hun weg langs de 'moeilijker' kunst weer kunnen vervolgen. Maar ook bij het personeel. Een van de suppoosten viel mij bijna om de hals van geluk: eindelijk weer eens een 'toegankelijke' tentoonstelling voor het publiek, met werk waar je plezier aan kunt beleven en dat ook een gewoon mens kan begrijpen. Het Stedelijk heeft een postillon d'amour in huis gehaald.