PvdA profileert zich nu linkser dan in '94

De PvdA en de VVD konden in de afgelopen week de links-rechts-tegenstelling nieuw leven inblazen dankzij hun onenigheid over het belastingstelsel. De aandacht voor typisch linkse en typisch rechtse kwesties steeg vergeleken met de voorafgaande week van 21 naar 32 procent van het nieuws over politieke kwesties.

Het CDA maakte geen gebruik van de mogelijkheden die vorige week door D66 en de kerken werden geboden om kwesties zoals euthanasie en de 24-uurseconomie, die niet passen op de links-rechts-as, hoog op de media-agenda te houden. De aandacht voor deze kwesties daalde van 23 naar 6 procent in deze week.

De nieuwsanalyse is gebaseerd op de periode van 18 januari tot en met dinsdag 24 maart jongstleden. De nieuwsbulletins van RTL4 en NOS van half acht, respectievelijk acht uur, alsmede 2.068 artikelen uit Trouw, NRC Handelsblad, Algemeen Dagblad, De Telegraaf en de Volkskrant liggen aan de analyse ten grondslag, waarin in totaal 9.065 zogeheten kernbeweringen voorkwamen. Het nieuws wordt vergeleken met het nieuws uit de overeenkomstige periode van de verkiezingscampagne van 1994. In de grafieken voor 1994 ontbreekt de SP, omdat deze partij toen met een verwaarloosbaar aantal uitspraken over inhoudelijke kwesties in het landelijke nieuws kwam.

Hoewel de PvdA, dankzij het onvermogen van D66 en het CDA om de media-agenda te bepalen, media-aandacht krijgt voor de tegenstelling tussen links en rechts, heeft de PvdA het niet gemakkelijk in deze campagne. GroenLinks en de SP, partijen ter linkerzijde van de PvdA, doen het opvallend goed in de opiniepeilingen. Ze vormen een goed alternatief voor de linkse kiezer. Nu blijkt uit het boek Choosing Europe van Van der Eijk en Franklin waarin verslag wordt gedaan van kiezersonderzoek in verschillende Europese landen, dat kiezers bij nationale verkiezingen uiteindelijk toch massaal op grote partijen stemmen. Bij nationale verkiezingen stemmen kiezers meer met hun hoofd dan uit hun hart. Bij vorige verkiezingen voor de Tweede Kamer stemden kiezers ter linkerzijde van de PvdA inderdaad vaak alsnog op de PvdA, maar toen dachten die kiezers met een stem op de PvdA te kunnen voorkomen dat de VVD in de regering zou komen. Maar ligt dat in deze campagne ook zo? De PvdA kan wel dreigen dat zonder de stem van de kiezers ter linkerzijde de VVD te sterk wordt, maar hoe geloofwaardig is dat nog? De PvdA zegt immers een tweede paars kabinet te wensen, met de VVD erin. Bovendien ligt de VVD nu al achter op de PvdA in de peilingen.

Vooralsnog kiest de PvdA er voor om GroenLinks en de SP zoveel mogelijk te negeren. Slechts 2 procent van de kritiek van de PvdA gaat uit naar GroenLinks en de SP. Zowel de SP als GroenLinks trachten de PvdA te provoceren door de helft van hun energie te stoppen in aanvallen op de PvdA en op het paarse kabinet. De PvdA pareert deze aanvallen wel, maar richt haar kritiek veel meer op de andere partijen.

Toch reageert de PvdA wel op de aanwezigheid van GroenLinks en de SP. De onrust knaagt. De PvdA profileert zich nu linkser dan vier jaar geleden. In de grafiek worden de standpunten van de linkse partijen in 1994 en in 1998 over typisch linkse kwesties (koopkracht minima, huursubsidie, sociale voorzieningen) en over typisch rechtse kwesties (belastingen, hypotheekrente-aftrek) vergeleken. In 1994 spraken PvdA-woordvoerders linkse denkbeelden maar mondjesmaat uit. Het gemiddelde van de in de media weergegeven standpunten bedroeg +0,3 op een schaal waarvan de uiteinden worden gevormd door -1 (helemaal tegen) en +1 (helemaal voor). In de woorden van fractievoorzitter Wallage is de PvdA in 1998 “een tikje rooier, een tikje groener” (Algemeen Dagblad, 19 januari).

Het standpunt van de PvdA over linkse kwesties is opgeschoven naar +0,8. Dat standpunt komt in de buurt van de standpunten van GroenLinks en de SP. Terwijl GroenLinks de aandacht verdeelt over het milieu, traditionele linkse issues en nieuwere kwesties zoals deeltijdwerk, hamert de SP bijna uitsluitend op traditionele linkse issues: “Gewoon, net als Robin Hood, het geld halen waar het zit en het geven aan de mensen en voorzieningen die het nodig hebben”, aldus SP-lijsttrekker Jan Marijnissen in het RTL-nieuws van 24 januari.

Bij het bestrijden van rechtse paradepaardjes slagen de SP en GroenLinks er nog beter in hun verschillen met de PvdA in het nieuws uitgemeten te krijgen. De SP wil de belastingen verhogen en afrekenen met speculatiewinsten. GroenLinks wil de hypotheekrente-aftrek gedeeltelijk afschaffen. PvdA'er Rick van der Ploeg stelt de hypotheekrente-aftrek ter discussie, verdedigt deze toch, en wordt ondanks dat toch op zijn vingers getikt. Het wordt nog moeilijk voor de PvdA om de SP en GroenLinks klein te krijgen.