Maar eerst nog even de afwas; De hunkering in de popmuziek van Pulp

Pas nadat hij op house- en dancefeesten in Londen ontdekte dat het leven meer kan zijn dan een onhandige vrijpartij op een parkeerplaats, kwam het succes voor de jonge Britse zanger Jarvis Cocker. Hij verruilde met zijn band Pulp het melodramatische levenslied voor een luxe disco-stijl. Volgende week verschijnt hun nieuwe cd . Pulp: 'This Is Hardcore' verschijnt aanstaande maandag bij platenmaatschappij Mercury.

Hij is zanger sinds 1981. Zijn band Pulp bracht af en toe een plaat uit, maar niemand had belangstelling voor hun wufte liedjes. De groep viel regelmatig uit elkaar. Maar dan, na veertien jaar in tochtige busjes door het land te hebben getoerd is Engeland plotseling rijp, en de grote doorbraak een feit. Uitverkochte zalen, Top Tien-hits. Lang begeerde hordes meisjes die zich aan zijn voeten werpen. Hij wordt uitgenodigd voor premières en vernissages. Kan niet meer als Jan-met-de-pet de deur uit lopen, want tabloid-fotografen met telelenzen zo lang als stokbroden staan hem op de gekste plekken op te wachten.

Het geld stroomt binnen, kritieken zijn uitsluitend positief. Men beschouwt hem als het oog van de natie, de man die ziet en beschrijft 'hoe het met ons gaat'. En wat blijft er dan nog te wensen over? Ineens realiseert hij zich dat hij 33 is. Dat een beroemde man op die leeftijd aan het kruis werd gehangen. Een man die bovendien dezelfde initialen had. Dus hij schrijft het nummer 'Dishes' met de regel 'I'm not Jesus though I have the same initials'. Hij is Jarvis Cocker, popster, Engelsman.

'I would like to make this water into wine/ but it's impossible/ I have to dry these dishes', vervolgt hij. En zo stapt Jarvis onze huiskamer binnen. Van het hoogdravende naar het overzichtelijke, van het hemelbestormende naar het afwaswater. Dat is de typische Pulp-karakteristiek, waar Engeland voor viel en waar iedereen die wel eens met een borstel als microfoon en tennisracket als gitaar voor de spiegel heeft gestaan, uiteindelijk voor valt.

De ontdekking van Pulp in 1994-95 door het Engelse publiek viel samen met de opkomst van Britpop; de muziek over 'gewone mensen'. De liedjes van Oasis, Blur, Supergrass gingen allemaal over de belevenissen van alledag. Zweverige taal en drugservaringen waren uit, de wederwaardigheden van de man-in-de-pub waren in. 'Dicht bij de mensen staan' werd bijna een garantie voor succes. En succes was ook 'in'. Faam en fortuin werden niet meer afgedaan als 'ordinair', integendeel, iedereen was blij en trots dat de Britse muziek weer hoog in de hitparades stond. En de muzikanten toonden welwillend hun miljoenen in de vorm van landhuizen en Rolls Royces.

Beatle-inspiratie

Ook muzikaal werd er niet moeilijk gedaan. Experimenteel of origineel zijn was geen voorwaarde, nummers werden weer traditionele 'liedjes'. En men gaf niet alleen volmondig toe geïnspireerd te zijn door Engelse grootheden als The Kinks, Small Faces en The Beatles, men liet zich er juist op voorstaan.Want dat is de muziek die iedereen, ook iedere gewone man, aanspreekt. Dat Engeland eind jaren tachtig en begin jaren negentig nog wel eens een afwijkend musicerende band had voortgebracht (zoals de Shoegazers met hun omfloerste suizingen of de 'Madchester'-stroming, de rockbands uit Manchester die dance-ritmes exploreerden), werd nu afgedaan als een kortstondige abberatie, een beetje belachelijk bijna.

Pulp brak door met de cd's His 'n' Hers (1994) en Different Class (1995), waarop hun zucht naar luxe duidelijk klinkt - niet alleen in de teksten, maar, anders dan bij de andere Britpop-groepen, ook in de muziek. En glamour alleen was nog niet genoeg, Pulp neigt zelfs naar decadentie. Want dat is de sfeer die opstijgt uit de opzichtige grandeur van hun instrumentaties; de glissandi, de glijerige violen, de flonkerende pianopartijen en de gesmeerde disco-drums. En bovenal uit Jarvis' stem: die rekt zich letterlijk uit naar iets hogers, maar bezwijkt net voordat hij zijn top heeft bereikt. Met een overslaande jubel laveert Cocker door de teksten - totdat hij alleen nog maar ademloos voor zich uit kan fluisteren.

Zonder naar de woorden te luisteren horen we bij Pulp dat we niet als enigen dromen van een groots en meeslepend leven. En luisteren we er wèl naar, dan kunnen we ons troosten met het idee dat het met ons misschien zo erg nog niet is gesteld. Want voor Cockers personages is het gras elders altíjd groener, andermans vrouw altíjd mooier. Jarvis Cocker bedenkt steeds andere huismannen die wel voor God wil spelen, maar eerst nog even de borden moeten drogen.

En ook hier gaat hij verder dan zijn Britpop-collega's. Jarvis Cocker is niet zomaar een verslaggever van het 'gewone' bestaan, hij is een infiltrant; een vlieg op de muur die het leven tot in zijn zieligste details - juist die zielige details - onthult. Zijn hoofdpersonen hunkeren. Ze zijn jong en willen een eerste seksuele ervaring:

The night was ending, he needed her undressed/

He said he loved her, he tried to look impressed' (uit 'O.U. (Gone Gone)' van 1987).

Ze hebben een baan als vertegenwoordiger en zuchten naar meer:

Did you ever think this day would happen?/

After days of trying to sell washing machines in the rain?/

It looked like we'd never leave the ground but we're weightless

floating free, we can go wherever we want (uit 'Space', 1986).

Of z'n hoofdpersonen worden bespot om hun ijdelheid:

No wonder you're looking thin

when all you live on is lipgloss and cigarettes (uit 'Lipgloss', 1994)

Jarvis Cocker begon Pulp in 1981, in Sheffield. Achteraf lijkt het een tragi-komische samenloop van omstandigheden die Pulp en het publiek zo lang uit elkaar heeft gehouden. Er waren malafide managers, twee groepsleden die zich bij religieuze sektes aansloten, en er was Jarvis die van twee hoog uit een raam viel toen hij om indruk te maken op een meisje over een vensterbank balanceerde, waarna hij langdurig moest revalideren. Bovendien waren er de artistieke wendingen. De laatste was begin jaren negentig, toen Pulp overstapte van het melodramatische levenslied op een luxe disco-stijl.

Deze koerswijziging, de gelukkigste in hun carrière, kwam voort uit wanhoop. In 1987 gaf Jarvis de droom op dat het ooit nog wat zou worden met zijn band en vertrok naar Londen om film te gaan studeren aan de St. Martin's School of Art. Rond die tijd stond Londen in het teken van house-muziek en raves. Cocker werd een adept - van de muziek, van de xtc en van de party-cultuur. Nadat Pulp een jaar had stil gelegen, ging de groep uiteindelijk toch weer musiceren maar nu met gebruik van Jarvis' ervaringen uit het Londense nachtleven en zijn oor voor wat dansbaar is. De eerstvolgende optredens werden opgesierd met discobollen en rookwolkjes, waartussen Cocker in een oude bontjas de excentrieke nachtvlinder uithing.

Hedonisme

Pulp nam geen muzikale elementen over van house, maar liet zich wel inspireren door het hedonisme van die stijl. Sinds de kennismaking met de house-cultuur wist Jarvis Cocker helemaal zeker dat het leven meer te bieden had dan onhandige vrijpartijen op de parkeerplaats. Het leven kòn een feest zijn. Dus zijn personages wisten nu waar ze van moesten dromen, al bleven ze vooralsnog buitenstaanders bij de 'young and beautiful people'.

De hunkering waar Jarvis over schrijft is waarschijnlijk in de eerste plaats die van hemzelf. Het verlangen is Cocker in elk geval niet vreemd. Als klein jongetje wilde hij op Mars wonen, als puber alles zijn behalve de stakige brildrager met smalle schoudertjes die hij was. Toen Pulp nog onbekend was, wilde hij bekend zijn en toen hij het eenmaal was wilde hij het niet meer zijn.Vorig jaar liep Cocker een dagje door Londen in een apenpak en kreeg minder bekijks dan wanneer hij dagelijks gekleed gaat.

De meest rigoureuze afrekening met de titel van nationale lieveling hield Jarvis Cocker twee jaar geleden. Het was tijdens de live op tv uitgezonden uitreiking van de Brit Awards, Engelands belangrijkste muziekprijs. Michael Jackson was samen met een kinderkoor bezig Earth Song te playbacken. Tijdens het nummer rende Cocker plotseling het podium op richting Jackson, gooide een paar kindjes om en schudde zijn kont naar het publiek. Cocker werd gegrepen door beveiligingsmensen en vastgezet. De volgende dag zei Michael Jackson dat hij het incident betreurde omdat er 'onschuldige kinderen bij betrokken waren'.Cocker zei tot zijn daad te zijn gekomen omdat hij Michael Jackson en zijn hypocriete act als mensenvriend belachelijk wilde maken.

Van de ene dag op de andere was Jarvis zijn status kwijt. De tabloids verketterden hem als 'child molester', ook al hadden videobeelden aangetoond dat er niets ernstig gebeurd kon zijn. Of het expres was of niet, Cocker was weer terug bij de underdog - zijn vertrouwde rol.

Zo begon de groep een jaar geleden aan de opnames van een nieuwe cd, het maandag te verschijnen This Is Hardcore. Britpop was inmiddels passé, de term alleen nog in het buitenland in zwang. Een van de oorzaken van haar neergang was de 'Britpop-paradox'; de nieuwste generatie songschrijvers liet zich er op voorstaan dat ze de dagelijkse werkelijkheid als uitgangspunt namen - maar hoe kun je als Damon Albarn (Blur) of Noel Gallagher (Oasis) nog schrijven over bier drinken in de pub, als je die pub niet eens meer binnen kunt doordat te veel mensen je herkennen?

Pulps eerste lp, Freaks uit 1985, kostte een week om te maken, This Is Hardcore duurde een jaar. Het is een plaat waar de vraag 'wat nu?' oorverdovend uit opklinkt. Met de titel verwijst de groep naar hardcore-porno, zodat de suggestie gewekt wordt dat deze plaat de middelmaat van de 'gewone' man achter zich laat, en nu de extremen opzoekt. Inderdaad beschrijft Cocker minder alledaagse emoties dan vroeger, zoals angst voor ouderdom (Help The Aged), angst voor drugs (The Fear) en vervreemding (de single This Is Hardcore).

De muziek sluit hierbij aan. Of juist helemaal niet, zo heeft The Fear een refrein waarin de regel 'Here comes the fear again' jubelend wordt gezongen en opgeluisterd met aanzwellend orkest, alsof het hier iets enigs betreft. Maar andere nummers zijn ingetogener. Minder disco en meer dosering - sommige nummers sluipen, waar ze vroeger altijd stampten. Dat de oude Pulp-formule was uitgewerkt blijkt uit de laatste paar nummers van This Is Hardcore die daar nog op teren. Ze klinken als een herhaling.

In het licht van Pulps achttien jaar durende carrière is deze 'koerswijziging' niet dramatisch. Maar toch trok Cocker de enig denkbare consequentie uit zijn status als ster. Hij deed niet krampachtig zijn best over het leven van alledag te blijven schrijven, maar zocht onderwerpen die zo excentriek zijn als hijzelf. En nu Cockers leven is gevuld met glamour, kan zijn muziek het wel zonder doen. Voor This Is Hardcore werd een nieuw geluidgeëxploreerd. Soms met nog een hint van grandeur, vaker groezelig en onderhuids. Pulp leert ons nu dat groots en meeslepend leven ook niet alles is.

    • Hester Carvalho