Winkel vol achterhaalde techniek; Mysterieuze metingen

Bismarck-Russell Instruments, postbus 372, 2300AJ Leiden. http://www.bisminst.com. Tel 071-5231326

Wie zonder hulp van Poolster of kompas het ware Noorden wil vinden, de relatieve luchtvochtigheid wil meten, 'de exacte positie op een lijn tussen twee punten' of de hoogte van bomen en gebouwen, kan in Leiden terecht bij Theo Poelman. Hij verzamelt en verkoopt oude, maar nog alleszins bruikbare apparaten waarmee de meest uiteenlopende zaken nauwkeurig kunnen worden gemeten: psychro-, hygro- of inclinatiemeters, torsie balansen, verrekijkers en microscopen. Voor de betrouwbaarheid van deze veelal door leger en marine afgedankte apparatuur staat Poelman in. Want voor de krijgsmacht moest alles nauwkeurig worden berekend. De prijzen variëren van US $ 15 voor een rekenlineaal van Nestler 'Rietz' tot $ 1.250 voor een 'harmonische analysator' van Mader-Ott.

Poelman (59) was in een vorig leven geoloog. Een kaart waarop de afdruk van het Pleistoceen in Nederland is te zien, herinnert nog aan deze tijd. Nu verkoopt hij net buiten het oude hart van Leiden, allerhande uiterst onmisbare elektronische componenten. Daarnaast verkoopt hij, onder de vlag Bismarck-Russell Instruments, buitengewoon misbare, want verouderde apparaten. Precisie-instrumenten van soms ver voor de computer-Wende.

Het gaat Poelman niet primair om de bruikbaarheid van zijn handelswaar. Uit het schap tilt hij een platte houten kist. Vierentwintig kilo achterhaalde na-oorlogse hightech van de Bundesmarine. Het is een instrument waarmee volgens de handleiding het “zusammentreten van de Ober- en de Grundschwingung” kan worden berekend. Wat die Schwingungen precies zijn of waarom ze dan wel moeten worden berekend, daarover durft Poelman geen uitspraken te doen. Hij bewondert vooral de schoonheid van het mysterieuze instrument.

Poelman prijst zijn waar op Internet in het Engels aan als handig voor professioneel gebruik, hobby, decoratie “or because the mere POSSESSION is immensely satisfying”. In Nederland verwacht hij nauwelijks afnemers voor zijn gebruikte en verouderde instrumenten voor meteorologen, landmeters, techneuten en geologen. “In Groot-Brittannië en Amerika heb je een cultuur van de conversation piece. Dat kan een oude sterrenkijker in je huiskamer zijn of een antieke wereldbol waaraan een bijzonder verhaal vastzit”, aldus de oud-geoloog. Hij pakt een barograaf en wijst op de in koper gegraveerde adelaar die een swastika in zijn klauwen houdt. “Toen ik voorstelde om dit weerstation in Duitsland te laten veilen, zei de veilingmeester, wijzend op het Dritte Reichs Abzeichen: 'Wir sind nicht so begeistert über die Zeit' ”. Nu wordt de barograaf op de Internet-catalogus van Bismarck-Russell Instruments aangeprezen als: 'WW II-vintage, ex-Kriegsmarine, very rare collector's item'. “Dan weet de kenner onmiddellijk wat er wordt bedoeld”, aldus Poelman.

Hij bewondert het “negentiende-eeuwse vakmanschap” dat uit de afwerking van de instrumenten spreekt. Het is hem een raadsel en een gruwel dat niet méér mensen worden gegrepen door het fraaie samenspel van messing en mahonie. Volgens hem kunnen Nederlanders een verouderd instrument niet op waarde schatten en zijn ze blind voor de geschiedenis erachter: “Wij zijn niet nieuwsgierig”, zegt hij over zijn landgenoten. “Wij zetten liever een massaproduct op tafel uit de decoratieve junkindustrie.”

    • Hans Moll