Kremlinwatchen na tien jaar terug van weggeweest

Niemand begrijpt waarom Boris Jeltsin plotsklaps zijn hele regering naar huis heeft gestuurd. Ook de Russen speculeren volop. Het Kremlinwatchen is terug van weggeweest.

MOSKOU, 26 MAART. Het merkwaardige beroep van Kremlinwatcher is na een afwezigheid van tien jaar in ere hersteld. Dat komt omdat de wegen van Boris Jeltsin minstens zo ondoorgrondelijk zijn als die van de illustere Sovjet-leiders van weleer.

“Wat in duivelsnaam bezielt Jeltsin?”, kopte de Moskovski Komsomolets daags nadat de president op maandagmorgen zijn regering per decreet had ontslagen. De redactie van Segodjna gaf het eigen onvermogen toe door de hulp in te roepen van een helderziende. “Zelfs zij weet niet wie Ruslands volgende premier wordt”, stelde de krant opgelucht vast.

Toen in 1987 de correspondent van deze krant in Moskou neerstreek vermoedde ze nog dat haar werk zou neerkomen op “het schouwen van de ingewanden van de Sovjet-Unie aan de hand van de volgorde van opkomst en afgang van hoogwaardigheidsbekleders op het mausoleum van Lenin op het Rode Plein.” Haar collega Dusko Doder had niet lang daarvoor als eerste de dood van partijleider Andropov gemeld - omdat deze Kremlinwatcher het verdacht had gevonden dat er rond middernacht nog licht brandde in de kabinetten die boven de Kremlinmuur uit torenen.

Maar met de komst van Gorbatsjov - en vooral diens glasnost - raakte het Kremlinwatchen uit de mode. Met de couppoging in 1991, de bloedige bestorming van het parlement in 1993 en de oorlogen in de Kaukasus kwam het nieuws op straat te liggen. En daarna, toen Jeltsins greep op het land verstevigde, ging het meer en meer om de juiste contacten, wilde je als Rusland-specialist op politieke omwentelingen kunnen anticiperen.

Maar dat lijkt nu verleden tijd. De Russische commentatoren, hoe goed ingevoerd ook, weten het niet meer. Waarom wordt premier Tsjernomyrdin na vijf jaar trouwe dienst aan de kant gezet? Of heeft Jeltsin hem juist naar voren geschoven om in het jaar 2000 president van Rusland te worden? “We kunnen slechst gissen”, zegt een journaliste van Kommersant Daily. “Het karakter van Jeltsin is raadselachtig.”

De Komsomolskaja Pravda meent een patroon in de tactiek van de president te ontwaren en drukt een kader af onder de kop: “Hoe bureaucraten worden ontslagen.” Het duidelijkste teken dat een minister zijn congé kan verwachten is volgens de krant de verzekering van Jeltsin dat dat niet zal gebeuren. Want had Jeltsin niet vorige maand nog beweerd dat de nu ontslagen markthervormer Anatoli Tsjoebais in ieder geval tot het jaar 2000 zou aanblijven?

Met een montage-foto - een geliefd genre in de Russische media - van de tycoon Boris Berezovski, die Jeltsin iets in het oor fluistert, suggereert de Moskovski Komsomolets dat deze invloedrijke financier achter de val van het kabinet zit. “Zondagavond zei hij op tv wat er in Rusland moest gebeuren, en maandagochtend voert Jeltsin het uit”, constateert de populaire krant. Radio Echo Moskvy haalt analisten voor de microfoon die in de kabinetsval duidelijk de hand van Shell zien.

Bijna iedereen in Rusland denkt dat Jeltsin met zijn optreden de race om zijn opvolging heeft willen opengooien. Het satirische programma Koekly, dat net als het Britse Spitting Image van poppen gebruik maakt, laat Jeltsin als King Lear optreden, die onverwachts de plot van Shakespeares klassieker naar eigen goeddunken aanpast, terwijl het altijd zo feitelijke persbureau Interfax in zijn berichtgeving over de regeringscrisis meldt dat het gaat om de “presidentsverkiezingen”. De nog altijd communistische Pravda meent dat Jeltsin zijn doodvonnis heeft getekend, en dat nu gebleken is dat Rusland vanuit Washington wordt geregeerd.

Segodnja laat in de titel al doorschemeren de logica van de president niet te kunnen volgen: “Tsjernomyrdin krijgt ontslag wegens verdiensten voor het vaderland”, doelend op de hoge onderscheiding die Jeltsin hem ten afscheid opspeldde. In de beste traditie van het Kremlin-watchen brengt de krant vanmorgen een verslag over de opgewondenheid onder de presidentiële staf. “Er vinden niet geplande zittingen plaats, groepjes ambtenaren staan druk te praten in de wandelgangen, waarbij opvalt dat het woord 'discipline' regelmatig valt.” Nog even en de oude toneelkijkers, die op partijcongressen in de Sovjet-tijd zo'n nuttig instrument bleken, kunnen weer worden afgestoft.