Een eiland van beschaving

Terwijl de wereld de afgelopen decennia in razend tempo veranderde, is de Keukenhof hetzelfde gebleven. Rode tulpen staan er al sinds mensenheugenis naast blauwe hyacinten en bij de poort staan al jaren promotiedames in Jacoba van Beieren-kostuum. Vanaf vandaag is de Keukenhof weer twee maanden open. Beschouwing over een uit de tijd gevallen verschijnsel dat maar geen pretpark wil worden.

Ik kom niet vaak meer in de bollenstreek. Ik ben er opgegroeid, maar er is sinds de jaren vijftig zo veel veranderd dat ik er nauwelijks de weg meer kan vinden. Bloembollen worden er ook niet veel meer geteeld. Het gebied tussen Haarlem en Leiden is met doorzonwoningen dichtgeslibd.

Vroeger verkocht ik hier elk voorjaar met vriendjes bloemenslingers - geregen van gele narcissen met banden van rode tulpen - aan Duitsers en aan Amerikanen die in Duitsland gelegerd waren. De Amerikanen reden in Buicks en Studebakers en soms legde je, terwijl je een bloemenslinger vastmaakte, stiekem je wang even tegen een warme motorkap. Van geld hadden ze geen verstand - soms gaven ze een rijksdaalder in plaats van een gulden.

Duitsers waren minder gul en meestal stopten ze alleen maar om de weg te vragen naar de Keukenhof. 'Koikenhoof', spraken ze dat uit. 'Vier mahl links und dann immer geradeaus', riepen wij dan baldadig, tot vermaak van de omstanders, want vlak na de oorlog zat iedereen in het verzet, behalve de neringzieke middenstanders die zelf in het kippenhok gingen wonen om hun slaapkamer aan de Duitsers te kunnen verhuren.

Vorig jaar was ik voor het eerst sinds veertig jaar weer op de Keukenhof. Het was alsof ik door een wak in de tijd zakte, want terwijl de hele wereld onherkenbaar veranderd is, is de Keukenhof hetzelfde gebleven. De zwarte zwanen drijven nog altijd op de vijvers en bij de ingang word je nog steeds verwelkomd door promotiedames in het kostuum van Jacoba van Beieren. Rode tulpen staan nog altijd schouder aan schouder met blauwe hyacinten en gele narcissen onder de oude beukenbomen.

Ik kwam niet als bezoeker naar de Keukenhof. Ik was ingehuurd om informatie te verstrekken aan bezoekers van de afdeling Thema Tuinen, maar er bleek geen honger naar informatie te bestaan, zodat ik twee dagen de tijd had om in een tochtig hokje na te denken over de eeuwige aantrekkingskracht van de Keukenhof, die niet aan tijd of mode gebonden lijkt. Af en toe werd mijn gedachtestroom onderbroken door een Japanner die op zoek was naar de wc's en éénmaal werd ik door drie vrouwen uit Sneek herkend, maar dat bleek op een misverstand te berusten; ze dachten dat ik Rob Leopold van Het Nieuwe Tuinieren was.

De Keukenhof kun je vergelijken met Volendam, de Euromast of een rondvaart door de Amsterdamse grachten. Je neemt er je gasten mee naar toe. Die hebben meestal een stereotiep verwachtingspatroon - klompen, molens en tulpen - en het geheim achter het succes van de Keukenhof is dat deze bollentuin precies aan dat verwachtingspatroon voldoet. Wie veel publiek wil trekken moet trendvolger zijn, geen trendsetter.

De wensen van toeristen zijn in veertig jaar nauwelijks veranderd. Wat wel veranderd is, is de tolerantie ten opzichte van slecht weer. Waar je vroeger blijmoedig een paraplu opstak, wordt nu bij de eerste regendruppel al gemopperd. Op deze veranderde mentaliteit reageert de Keukenhof alert, door steeds meer van het terrein te overkappen. In de reusachtige verwarmde kassen is het goed toeven, ook al happen de tulpen naar lucht en reiken de uit hun krachten gegroeide narcissen tot ver boven je middel. Maar ook in de buitenlucht verandert er wel eens iets: zo wordt er in een hoek van het park op voorzichtige wijze met muziek geëxperimenteerd, zodat je daar het gevoel krijgt dat je in een supermarkt loopt. Het is geen 'Walk on the wild side' van Lou Reed dat hier klinkt - meer de obligate Jaargetijden van Vivaldi.

Toch heb ik van het bezoek aan de Keukenhof genoten, want voor wie in bloembollen geïnteresseerd is, is er veel te zien en te leren. Omdat er van eind maart tot eind mei zoveel mogelijk bloembollen in bloei moeten staan, wordt er op de Keukenhof geplant volgens het etagesysteem: bloembollen worden op verschillende diepte in hetzelfde perk geplant. In de diepste laag komen bijvoorbeeld laatbloeiende tulpen, daarboven vroegbloeiende tulpen en in de bovenste laag nog vroeger bloeiende crocussen. Met dit systeem heb je drie keer kleur op dezelfde plek. Deze truc opent ongekende mogelijkheden voor de kleine privé-tuin en je zou hem zelfs in potten en bloembakken op het balkon kunnen toepassen.

De Keukenhof is een plantaardige meubelboulevard met zes miljoen bloembollen en biedt een unieke mogelijkheid tot vergelijken. Willen we de knalgele trompetnarcis 'Febuary Gold', of toch liever de wat beschaafder 'March Sunshine'? Welke hyacinth is het mooiste blauw, 'Ostara' of 'Delft Blue'? En wat vinden we van de nieuwste trends: tulpen met bloembladen die fijn gefranjerd zijn, als de wimpers van een kleuter. Vinden we die nu mooi of houden we het voorlopig maar bij de ouderwetse papegaaitulp - eveneens gefranjerd maar dan alsof diezelfde kleuter er met een schaar lukraak in heeft zitten knippen.

Soms stuit je op bloembollen die je nooit eerder gezien hebt. Nieuw - voor mij althans - was de Triumph-tulp 'All Seasons'. Geen doorbloeier, zoals de naam suggereert, maar een felroze tulp met een hart van vergeet-mij-niet-blauw dat des te meer opviel door de teruggebogen bloembladen waardoor een bijna platte bloem ontstond. De bloemen gaan zo wijd open dat ze elkaar overlappen, waardoor ze lijken te zweven, omdat de stengels en het blad onder het gesloten bloemendek onzichtbaar zijn. Soms loop je oude bekenden tegen het lijf, zoals de vroege tulpen 'Purissima' en 'Orange Emperor', die de meeste moderne kruisingen nog altijd in de schaduw stellen. Of het dubbelbloemige miniatuur-narcisje 'Rip van Winkle', dat al sinds mensenheugenis in cultuur is, maar zelden wordt aangeplant.

De Keukenhof kampt met een imagoprobleem. Ze wordt in onze snobistische tuinierswereld niet geassocieerd met verfijnde tuinaanleg en harmonieuze borders in apricot of mauve en er zijn leden van de pastel-brigade die voor de nationale bollentuin de neus ophalen. Het zijn vaak dezelfde uitgedroogde intellectuelen die hun kinderen verbieden strips te lezen en die gruwen bij de gedachte aan de Efteling of Slagharen.

Afgezien van het hoekje-met-muziek is de Keukenhof nu juist de enige tuin waar nog geen kermisattracties staan opgesteld, in een poging zo veel mogelijk publiek te trekken. Nog altijd heb ik af en toe een nachtmerrie waarin dat afschuwelijke Disney-treintje rondrijdt van de laatste Floriade in Zoetermeer.

Je zou de Keukenhof kunnen zien als een eiland van beschaving in een wereld van plat plezier. Volgend jaar zal het park weliswaar met een doolhof worden uitgebreid, maar een achtbaan zie ik er nog niet verschijnen. Ga er heen nu het nog kan. Voor je het weet, verrijst ook in Lisse een botanisch Disneyland.

INFORMATIE

Keukenhof

Postbus 66, 2160 AB, Lisse. Tel 0252-465555. Fax 0252-465565. Open: dagelijks van 26 mrt t/m 24 mei 1998 van 8-19u30. De kassa's sluiten om 18u. Entree: volw. ƒ 17,50, kinderen ƒ 8,50, scholieren basisonderwijs ƒ 10, groepsprijzen vanaf 20 volw. Voor gecombineerde trein- bus- en toegangsbewijzen, informeer naar Rail Idee bij NS-stations. Parkeren: ƒ 5

Vroege Vogel Dagen 1998 12 en 13 april (Pasen) en 10 mei (Moederdag) opent Keukenhof haar poorten al om 6u 's morgens. Wie tussen 6-8u komt, betaalt de prijs van een kinderkaartje. Tevens Vroege Vogel Ontbijt in de restaurants.

Park

2 ha, beplant met 6 miljoen bloembollen. In de paviljoens zijn wisselende tentoonstellingen:

26 mrt t/m 6 april: amaryllis, hyacinth, freesia

26 mrt t/m 10 mei: sering, prunus, viburnum

26 mrt t/m 7 april: orchidee

8 t/m 20 april: tulp, iris

9 t/m 15 april: roos

17 t/m 27 april: alstroemeria

22 t/m 28 april: narcis

22 april t/m 24 mei: hortensia

29 april t/m 13 mei: chrysanten

30 april t/m 10 mei: bijzondere bolgewassen

12 t/m 24 mei: vaste planten

14 t/m 24 mei: lelies

15 t/m 24 mei: anjers, zomerbloemen, bouvardia

Voor kinderen

Bollebozen-route. Route met wetenswaardigheden en vragen over bloem-bollen en de Keukenhof.

Dierenweide. Speeltoestellen.

Voor kunstliefhebbers Kunstroute door het park met tientallen beelden en sculpturen van diverse kunstenaars met als thema 'Beweging'.

In de paviljoens schilderijen- en foto-exposities, en de cartoon-expositie 'Kunst met een knipoog'.

Rolstoelen zijn gratis beschikbaar, mits tijdig gereserveerd.

Bloemencorso

Za 25 april, route van Noordwijk naar Haarlem. Om ca. 15u arriveert het corso in Lisse.

Dagtochten

De VVV Lisse organiseert groepsdagtochten naar de Keukenhof en de bollenvelden. VVV Lisse, Grachtweg 53, Postbus 295, 2160 AG Lisse. Inl Tel 0252-414262. Fax 0252-418639.

Auto- en fietstochten

De VVV Noordwijk heeft fiets- en autotochten naar de Keukenhof uitgezet. VVV Noordwijk, Postbus 1508, 2200 BE Noordwijk. Inl Tel 071-3619321. Fax 071-3616945.

Museum

De Zwarte Tulp in Lisse toont de geschiedenis van de bloembol en de bollenstreek. Grachtweg 2a, Lisse. Inl Tel 0252-417900. Di t/m zo 13-17u.