Clinton heeft zowel vrienden als vijanden in Zuid-Afrika

Bill en Hillary Clinton zijn geland in Zuid-Afrika. Mandela noemt de VS 's lands beste vriend, maar de vanouds sterke linkse beweging aan de Kaap heeft grote bedenkingen tegen tegen Clintons handelspolitiek.

KAAPSTAD, 26 MAART. De Amerikaanse president, Bill Clinton, en zijn vrouw Hillary zijn vannacht in Zuid-Afrika aangekomen. Even na 01.00 uur landde zijn Air Force One op de luchthaven van Kaapstad. Het is voor het eerst in de Zuid-Afrikaanse geschiedenis dat een Amerikaans staatshoofd op bezoek komt. De regering van Nelson Mandela legt vandaag de rode loper uit voor haar gast, maar er is ook veel kritiek op Clinton. Een paar honderd islamitische demonstranten gaven vannacht bij het vliegveld een voorproefje. Ze verwelkomden Clinton met 'Dood aan de USA' en 'Amerika, vreest de islam'.

Aan de vooravond van het bezoek omschreef president Mandela zijn Amerikaanse ambtgenoot als “een van Zuid-Afrika's beste vrienden”. Mandela zei dat Clintons steun aan het ANC in “de moeilijke tijd” geen retoriek was geweest, maar werd geschraagd door “enorme materiële bijstand”. Na de democratische omwenteling van 1994 vroeg Mandela de Verenigde Staten herhaaldelijk om, zoals hij het gisteren omschreef, “bepaalde dingen te doen” en “wat zij deden, overschreed soms mijn stoutste verwachtingen”.

De twee landen stelden vier jaar geleden een zogenoemde bi-nationale commissie in, voorgezeten door beide vice-presidenten, die de relaties van de VS met het door de apartheid jarenlang geïsoleerde Zuid-Afrika nieuw leven inblies.

De Amerikanen zien in Zuid-Afrika het lichtend voorbeeld voor Afrika, voor de VS zelf, ja voor de wereld, hoe een multi-raciale democratie kan werken en etnische tegenstellingen kan overwinnen.

Behalve vriendelijkheden uitwisselen, zal Clinton in Zuid-Afrika ook de African Growth and Opportunity Bill bespreken, voorgenomen Amerikaanse wetgeving die grote investeringen in Afrika bezuiden de Sahara beoogt. Zuid-Afrika, verreweg de belangrijkste economische mogendheid in de regio, zou in dit plan, dat als motto 'trade not aid' draagt, een spilfunctie moeten vervullen. De Amerikanen rekenen naar zichzelf toe: door de lage ontwikkeling van Afrika leveren weloverwogen investeringen drie maal zo veel op het als het gemiddelde in de rest van de wereld.

Bills bill, die hoopvol spreekt over een 'Afrikaanse Renaissance', sluit goed aan bij het beleid van de Zuid-Afrikaanse regering, die net bezig is met de uitvoering van een plan onder de noemer Growth, Employment and Redistribution (Gear). Beide programma's zijn gestoeld op neo-liberale principes: de groei van de economie komt voort uit productieve arbeid, niet uit liefdadigheid.

Net als Gear krijgt het Amerikaanse voornemen veel kritiek in Zuid-Afrika uit de - vanouds sterke - linkse hoek. “De Amerikaanse regering en de kapitalistische krachten die zij vertegenwoordigt zijn de meest dodelijke bedreiging voor het geluk van de mensheid en zelfs voor overleving van de menselijke soort”, zo meent de 'Werkersorganisatie voor socialistische actie'. Dit is weliswaar een splintergroepering, maar wie zijn oor te luisteren legt, hoort veel scepsis over de bedoelingen van de Amerikanen. “Amerikaans kapitalisme, daar zaten we net op de wachten. Ze worden er alleen zelf beter van”, zegt een cynische medewerker op het ministerie van Buitenlandse Zaken in Kaapstad. Ook de invloedrijke vakbonden zijn niet enthousiast. De overkoepelende vakvereniging Cosatu zegt te vrezen dat de Amerikanen eigen regels meenemen, die nadelig zouden kunnen uitpakken voor de rechten van de werknemers. De bonden vrezen ook dat de Amerikanen willen meeprofiteren van de lage salariëring in Afrika en dat hun concurrerende aanwezigheid de lonen nog verder onder druk zal zetten.

In politieke zin klinken er twee niet te verwaarlozen dissidente geluiden ten aanzien van het bezoek. De Zuid-Afrikaanse Vereniging van Vrienden voor Cuba beticht Clinton van “hypocrisie” door wel steun te geven aan Afrika en te zelfder tijd de “immorele en onmenselijke blokkade” van Cuba voort te zetten. Cuba kan rekenen op grote sympathie in Zuid-Afrika, tot en met die van president Mandela. In de apartheidstijd steunde ook Cuba Mandela's ANC, terwijl Cubaanse troepen in Angola meevochten tegen de door de blanke Zuid-Afrikaanse regering gestuurde troepen. Van Mandela is bekend dat hij 'oude vrienden' niet vergeet, en hij speelt met de gedachte een bezoek te brengen aan Fidel Castro in Havana. Ondanks zijn verarming levert Cuba ook nu nog een niet onbelangrijke bijdrage aan de opbouw in Zuid-Afrika. Zo wordt het grote tekort aan Zuid-Afrikaanse artsen al enige jaren opgevangen door honderden goed opgeleide Cubaanse medici.

Ook de Communistische Partij van Zuid-Afrika (SACP) is niet onverdeeld gelukkig met de komst van Clinton. De partij zegt dat de Amerikanen zich beter voordoen dan ze zijn. Volgens de SACP gaven Amerikaanse regeringen in de jaren zeventig en tachtig wel degelijk steun aan de apartheid en had de Zuid-Afrikaanse invasie van Angola plaats met instemming van Washington. De SACP stelt voor dat de Amerikaanse ambassadeur hierover helderheid verschaft tegenover de Waarheidscommissie. SACP en ANC kennen een dubbel lidmaatschap; vooraanstaande kabinetsleden, onder wie vice-president Thabo Mbeki, komen uit de communistische hoek.

Naar verwachting zal president Mandela echter een voorbeeldige gastheer zijn en Clinton tijdens zijn driedaagse aanwezigheid niet vermoeien met het verleden. Clinton zou vanmiddag het Zuid-Afrikaanse parlement toespreken en maakt morgen in gezelschap van Nelson Mandela een tochtje naar Robben Eiland, waar Mandela twintig jaar gevangen zat. Mandela heeft de hoogste onderscheiding klaar liggen voor de Amerikaanse president, de 'Orde van de Goede Hoop'. De ironie wil dat de laatste buitenlander die dit eremetaal uit handen van Mandela ontving de Libische leider Muammar Gaddafi was, eind vorig jaar in Tripoli.