Fischli & Weiss ensceneren het leven van alledag

Tentoonstelling: Peter Fischli & David Weiss: Arbeiten in Dunkeln. T/m 3 mei in Kunstmuseum Wolfsburg, Porschestrasse 53, Wolfsburg. Wo t/m zo 11-18u, di 11-20u.

In het vuurwerk van de kunstwereld zijn zij de sterretjes. Het Zwitserse duo Peter Fischli (1952) en David Weiss (1946) bouwen sinds 1979 aan een oeuvre dat mijlenver afstaat van de spektakelkunst van omgebouwde lichamen en door midden gezaagde koeien. Zij tonen beelden van het kleine leed, zoals een koekenpan waarin spekjes langzaam maar zeker een bruin korstje krijgen.

Waar een ander (Walter de Maria) tot indrukwekkende beelden komt van stalen staven waar de bliksem inslaat, komen zij met een rollend plastic drinkglas op een draaiend schijfje waarop een zaklantaarn staat gericht; het schaduwspel op de muur is evenwel ontroerend schoon. Son et lumiére ontroert wellicht omdat het herinneringen oproept aan de eerste momenten in je leven waarin je bewust ervaring opdeed met beeldende esthetiek.

Het rollend glas en zijn schaduwspel is een van de hoogtepunten in de overzichtstentoonstelling van Fischli & Weiss in het door de Nederlander Gijs van Tuyl geleide Kunstmuseum Wolfsburg. Dit eerste, overigens niet geheel complete, overzicht, getiteld Arbeiten im Dunkeln, werd samengesteld door Veit Görner en was al eerder te zien in vijf Amerikaanse musea onder de titel In a restless World.

Kunstmuseum Wolfsburg, gefinancierd door de Volkswagen Versicherungsdienst (VVD), kocht onlangs de gehele Venetië-Biennale inzending van Fischli & Weiss: een dozijn breedbeeldtelevisies waarop beelden worden getoond, met een totale duur van 96 uur, van het Zwitserse alledaagse leven. Naast het eerder genoemde bakken van spek, zien we minutenlang een poes op een auto zitten, het afgieten van een pan pasta, een modeshow, auto's in tunnels en natuurlijk een gletscher.

De ogenschijnlijk saaie aankoop krijgt vooral betekenis omdat je haar te zien krijgt vlak na Fischli & Weiss' overbekende film Der Lauf der Dinge (1985/87), waarin het domino-effect ingenieus op de realiteit wordt toegepast. In deze een half uur durende film zetten 'de dingen' elkaar in een kettingreaktie in beweging door te ontbranden, te smelten, omver te schieten etcetera. Het resultaat is één van de grappigste kunstwerken van deze eeuw. Zelden levert een film, waarin geen enkel levend wezen voorkomt, zoveel spanning en vermaak op. En de werkelijkheid, die je vervolgens op de breedbeeldtelevisies krijgt voorgeschoteld, wordt er heel wat minder alledaags van.

Fischli & Weiss trokken voor het eerst de aandacht in 1981 toen in hun geboortestad Zürich Plötzlich diese Übersicht was te zien in twee galeries. In een droge, realistische stijl toonden ze talloze beeldjes van ongebakken klei met de meest uiteenlopende onderwerpen, van een nest zeugende biggetjes tot Mick Jagger en Brian Jones die tevreden en voldaan naar huis wandelden nadat ze 'Satisfaction' hadden gecomponeerd.

Daarvoor hadden ze een serie geënsceneerde foto's gemaakt, de zogenaamde Wurstserie. We zien chalets (stukjes worst) op de berghellingen (hoofdkussens), een alpenmeer (een plasje blauw op een groene deken), een kabelbaan (een touw gespannen tussen kussen en deken), en een ongeluk met twee worstauto's waarbij peuken de toeschouwers en stapeltjes snijwaren de koopwaar van een tapijtwinkel verbeelden. In deze geest zetten zij hun werk voort. Zo ontstond er een vier etages tellend saai modern gebouw van een meter of drie hoog, een soort maquette op schaal 1:3 die ze plaatsten in een echte winkelstraat.

Hun onbevangen spel met de werkelijkheid vindt een hoogtepunt in een zaal waarvoor een koordje is gespannen. Het lijkt alsof werklieden hier nog bezig zijn. Op de vloer liggen kwasten en verf, gereedschap, handschoenen, een kitspuit en een strip aspirine. Al deze voorwerpen zijn tot in de perfectie nagemaakt van vederlicht kunststof. Zien we in de Wurstserie een spel met de realiteit, geënsceneerd met 'echte dingen', hier is de alledaagse werkelijkheid voor de volle honderd procent illusie geworden. Wat het geheim is van Fischli & Weiss? Ze geven zelf de oplossing in een lijstje met tien tips. De laatste vier zijn: admit mistakes, say it simpel, be calm en smile.