Een leven vol Kronkels

Vorige week is Leo J. Verhagen overleden. Hij was 69 jaar. Ik heb hem nooit ontmoet, maar zijn levenswerk is me vertrouwd. Naast zijn baan bij de Shell heeft hij jarenlang gewerkt aan de inventarisatie van alle cursiefjes die Simon Carmiggelt onder het pseudoniem Kronkel heeft gepubliceerd in Het Parool.

Elk jaar zond Verhagen aan een kleine kring van abonnees een pakket fotokopieën van alle Kronkels uit één bepaald jaar en een begeleidende map, waarin dat materiaal op alle mogelijke manieren in indexen was ondergebracht. Ook vermeldde hij welke van die cursiefjes later in welke bundel waren verschenen, en welke wijzigingen de auteur er in had aangebracht. Zo bleek dat een gulden voor een kopje koffie in de loop der jaren bij herdrukken was veranderd in één-gulden-vijftig, twee gulden en een rijksdaalder.

Vaak is Verhagen gevraagd naar het precieze aantal Kronkels dat Carmiggelt tussen oktober 1946 en oktober 1983 heeft geschreven. Het antwoord gaf hij pas in het vorige week verschenen nummer van het nieuwsblad van de Vereniging van Carmiggelt-vrienden: het moeten er ongeveer 8.700 zijn. Helemaal exact is het niet te zeggen, aldus zijn berekeningen. In de beginjaren zijn diverse cursiefjes zonder ondertekening verschenen, terwijl enkele grotere reportages (bijvoorbeeld over een busreis naar Parijs in 1950 en het carnaval in Maastricht in 1951) juist wel onder de naam Kronkel werden gepubliceerd. De telling wordt nog extra gecompliceerd door het feit dat Carmiggelt in de loop van 1972 wegens ziekte een aantal oude Kronkels heeft laten herplaatsen. Bovendien werkte hij op weinig geïnspireerde momenten wel eens een bestaand verhaaltje om tot een stukje dat er weer uitzag als nieuw.

“Ik sta voor de juistheid van de cijfers wel voor 98 à 99 pct in, 100 pct zou te overmoedig zijn”, schrijft Verhagen dan ook in zijn laatste artikel - en dat kenmerkt tevens de precisie waarmee hij zijn mammoettaak heeft verricht.

Intussen had hij zich alweer een nieuwe opdracht gesteld; hij was begonnen aan het opsporen van Carmiggelts vooroorlogse werk in de Voorwaarts, de Haagse editie van Het Volk. Dat werk is dus niet meer afgekomen. Maar met zijn Kronkel-studie heeft hij de Carmiggelt-bewonderaars een onschatbare dienst bewezen.

    • Henk van Gelder