'Vroeger' van Pinter blijft verrassen

Voorstelling: Vroeger (Old Times) van Harold Pinter door Noord Nederlands Toneel. Vertaling; Sam Bogaerts. Decor en kostuums: Andreas Freichels. Regie: Maaike van Langen. Spelers: Emmanuelle Maridjan-Koop, Fabiënne Meershoek en Dennis Költgen. Gezien 21/3 Machinefabriek, Bloemstraat 38, Groningen. Te zien t/m 5/4 aldaar. Inl. (050) 311 33 99.

Herinneringen zijn het kostbaarste en ook verraderlijkste bezit van de mens. Herinnering is vertekening van het verleden, eigenlijk zijn herinnering en vertekening synoniemen van elkaar. In geen ander stuk dan Vroeger (Old Times) van Harold Pinter krijgt de fragiliteit van het geheugen zo'n dramatische lading.

Hoe vaak in de loop van de tijd deze eenakter ook is gespeeld, telkens verrast hij me weer. En al weet ik de afloop, de weg erheen is aldoor onthutsend en zelfs aangrijpend. Alsof Pinter niet alleen met het geheugen speelt van zijn personages, maar ook met dat van de toeschouwers. Het gegeven is allereenvoudigst: het echtpaar Kate en Deeley ontvangt in hun stille, verbouwde boerderij ergens op het Engelse platteland een vriendin, Anna. Wat aanvankelijk begint als een onschuldige vorm van gezamenlijke belevenissen en dus herinneringen opdissen, ontaardt op listige wijze in een dramatisch steekspel over waarheid en leugen, feit en verbeelding.

Kate en Anna woonden ooit in Londen samen. Maar Kate's echtgenoot, Deeley, met wie ging hij naar de curieuze film Odd Man Out? Met zijn aanstaande vrouw toch, nee, het was met Anna. Deeley keek onder de rokken van een mooie vrouw, waren dat de rokken van Kate? Nee, eerder die van Anna.

Pinter bouwt het stuk fascinerend op: elke zin van de ogenschijnlijk standvastige echtgenote krijgt in de visie van zowel haar man als haar vriendin een tergende verdraaiing. Zo is iedere scène een Aufforderung zum Tanz, maar dan wel een duivelse. Steeds meer grond wordt weggeslagen onder Kate's voeten. In die afkalvende wereld, waarin ze haar man ook in erotisch opzicht aan haar vriendin dreigt te verliezen, probeert ze met rode lingerie en een doorschijnend gewaad nog iets van het vroegere vuur op te rakelen, maar het is of met Anna's komst de dood het huis is binnengetreden.

Het Noord Nederlands Toneel heeft intussen een fraaie traditie opgebouwd met ensceneringen van Pinter en Beckett. De jonge regisseur Maaike van Langen durft de verhulde dramatiek van Pinter sterk aan te zetten, en dat beschouw ik als een grote verdienste. In een lege, witte ruimte staan de drie acteurs ver van elkaar; een fysieke afstand die tegelijk een emotionele is.In het begin, wanneer het echtpaar enigszins verwachtingsvol over het aanstaande bezoek van Anna praat, staat zij al op de achtergrond. Ze hoeft zich maar om te draaien en een stap naar voren te doen, en de zaken beginnen hun noodlottige keer te krijgen.

Niet alleen in het spel, ook in de songs die de regie toevoegt moeten we de oplossingen zoeken voor de Pinter-raadsels. Zo zingen Anna en de echtgenoot de classic van Billie Holiday 'You can't take that away from me' met de prachtige regels over een huis: 'Give me a home from which I do not roam'. Geef me een huis, waarvandaan ik niet weg zal lopen. En vooral Lou Reed met zijn 'It's just a perfect day' is indringend aanwezig. Hoewel de in het zwart geklede Anna aan het slot verslagen op de bank ligt, heb ik de voorstelling toch gezien als een liefdesverklaring van de man aan haar, de vriendin. Kate staat ijzig te wezen in haar losse, suikerwitte nachtkledij.

De drie acteurs maken de voorstelling spannend en indringend. Fabienne Meershoek als Kate grijpt op mooi-vergeefse wijze naar houvast; Emmanuelle Maridja-Koop als Anna legt dynamiet onder het huwelijk van haar vriendin. Ze doet dat zo subtiel dat ze de toeschouwer in het ongewisse laat hoe opzettelijk zij in haar onschuldige levenslust is. Dennis Költgen speelt op hardvochtige wijze de twee vrouwen tegen elkaar uit. Hij is geen verliezer, dat is zeker, hij zingt, kijkend naar Anna: “It's just a perfect day.” Een dag en de daaropvolgende nacht die hij met haar doorbracht. Maar: hoe vals is zijn weergave van het verleden? Anna klampt zich vergeefs aan hem vast, zo vals dus.

    • Kester Freriks