Montessorikind

Jammer dat Rita Kohnstamm haar column van 21 maart eindigt als het echt interessant wordt. Haar kanttekeningen bij het didactisch principe van het studiehuis zijn boeiend, al weet ik niet of de gedachte achter het studiehuis - die van zelfverantwoordelijk leren - zo montessoriaans is als mevrouw Kohnstamm suggereert.

Belangrijker is echter haar vraag of dit type leren niet vooral ten goede komt aan die leerlingen die van huis uit zijn gevormd als actieve en zelfstandig lerende persoon. Van de zelfverantwoordelijke leerling zal immers veel worden gevraagd: intelligentie, zelfvertrouwen, het kunnen plannen en organiseren, het tijdig kiezen van de juiste leerstrategieën en wat al niet.

De vraag wordt te weinig gesteld of iedereen dat wel kan, en zo niet wie in dat geval de bedreigde groepen zullen zijn. De vrees bestaat dat het studiehuis als algemene vernieuwing in het voortgezet onderwijs in het nadeel zal werken van die leerlingen die in de gezinsopvoeding niet in deze traditie van zelfstandigheid zijn grootgebracht. In dat geval is het 'nieuwe leren' een elitaire aangelegenheid. Dit probleem wordt door de voorstanders van deze innovatie in het beste geval ontlopen, maar meestal verontwaardigd van de hand gewezen. Toch is er reden genoeg om het (ook in het onderwijs bekende) Matteüs-effect - het profijt gaat vooral naar diegenen die het 't minst nodig hebben - goed te onderzoeken om niet het risico te lopen achteraf een kostbaar systeem van begeleiding en reparatie te moeten invoeren.

Onderwijssociologen hebben overtuigend aangetoond dat het onderwijs vooral een beroep doet om meta-cognitieve, linguïstische, sociale en culturele competenties die overwegend worden aangetroffen bij leerlingen uit de culturele en economische elites in de maatschappij. Wie over deze competenties niet beschikt en geen hulpbronnen (economische en culturele) kan aanboren om ze alsnog te verwerven, valt uit de boot. Het zonnige beeld van het nieuwe 'leren leren' is daarmee verdwenen en de bestaande ongelijkheid in de maatschappij krijgt er een nieuwe dimensie bij. Een hele verantwoordelijkheid!

    • Dr. Anton Wesselingh