Frankrijk deinst terug voor de extreem rechtse afgrond

In Marseille probeerde Jean-Marie Le Pen het succes van het Front National van vorige week te verzilveren. Het werkte als een boemerang en heeft 'republieks' rechts een adempauze gegeven.

MARSEILLE, 24 MAART. De spanning is even geweken. De meeste leden van de nieuw gekozen regioraad van Provence-Alpes-Côtes d'Azur hebben zich teruggetrokken aan de lunchtafel. Op de zuidelijk warme binnenplaats van het regiopaleis, niet ver van de oude haven in Marseille, drentelt een groep heren, mannen en dames onwennig op en neer. De fractie van het Front National maakt zich op voor een groepsportret.

Ze staan er al minuten, in hun iets te glimmende kostuums, met hun opzichtige dassen, de dames in wat zoetelijke pakjes, voordat de leiding zich verwaardigt het moment te delen. Eerst Bruno Mégret, gezond gebruind, in een flanellen pak van net wat betere snit, in voor een grapje met deze en gene. En pas enige minuten daarna Jean-Marie Le Pen, te hel blauw, met in zijn kielzog de man die hem wel eens door lastige financiële tijden heenhielp, nu burgemeester en mevrouw Le Chevalier van Toulon.

Iedereen staat gereed, de lach gericht op weer nieuwe kiezersfronten. Er ontbreekt maar één ding. Liefhebbers om een foto te maken, een paar bewegende beeldjes te schieten. De visuele media hebben de uitnodiging het nieuwe FN-smaldeel te komen vereeuwigen massaal in de wind geslagen. Frankijk is geschrokken van zichzelf en deinst terug van de extreem rechtse afgrond.

Voor president Chirac was gisteravond het moment gekomen de spijker verder op de kop te slaan: “Ik keur ieder akkoord met het Front National af”. Zijn kwalificatie van het FN als 'racistische en xenofobe' partij kwam hem even later op een Le Pense tirade te staan. Hij kwalificeerde de uitlatingen van het staatshoofd als “infaam, beledigend en leugenachtig”. De leider van 15 procent van de Franse kiezers moest aanzien hoe zijn beweging opnieuw buiten de orde werd geplaatst.

In Marseille probeerde Le Pen het FN-succes van vorige week te verzilveren. Toen werd in vijf van de 22 Franse regio's een rechts bestuur herkozen dankzij de uitdrukkelijke steun van het Front National. Gisteren wilde Le Pen als dank zelf het voorzitterschap in Zuid-Frankrijk. Dat werkte als een boemerang en heeft de zwaar aangeslagen troepen van UDF en RPR een adempauze gegeven. Maar de schade aangericht in de gaullistische en liberale gelederen is aanzienlijk.

Chirac toonde zich in zijn plechtige tv-toespraak (met driedubbelbreasted zwart pak en begrafenisdas) tegelijk staatshoofd èn leider van de rechtse oppositie. De vijf met FN-steun gekozen regiopresidenten riep hij tot de orde. Links verweet hij opportunistisch misbruik van het rechtse malheur. Net zoals rechts de diepgaande crisis tegen het eind van Mitterrands door corruptie vertroebelde ambtsperiode heeft omgezet in regeringsmacht.

Helaas had Le Pen gelijk toen hij zich afvroeg welke traditionele partij het recht heeft anderen moreel de maat te nemen. Dat is de werkelijke crisis waar Frankrijk al jaren in zit. Niet links heeft de bestuursverslaafden van rechts tot de orde geroepen, maar extreem rechts schudt het land door elkaar. Voor een hoogst noodzakelijke opknapbeurt. Ten gunste van een verwerpelijke politiek.

François Léotard, de verslagen liberale dam tegen de opkomst van extreem rechts in Zuid-Frankrijk, zag gisteren zijn regionale èn zijn landelijke politieke carrière in de lucht zweven. Vandaag vergadert hij nog als voorzitter met de andere leden van het steeds lossere politieke partij-conglomeraat dat UDF heet. Een rechterhand van deze pro-Europese liberaal erkent dat hij niet kan voorspellen of de politieke groepering (opgezet door Giscard d'Estaing) morgen nog bestaat.

En hoewel Chiracs neo-gaullistische RPR iets minder aangetast is door de extreem rechtse verleiding, ook daar hebben in allerlei regio's leden meegestemd met FN-proposities. Frankrijks rechts onderscheidde in eigen kring altijd de meer en de minder sociale stromingen, de pro- en anti-Europese figuren. Daar is een nieuw criterium bij: voor of tegen samenwerking met het Front National. De vraag waar niemaand antwoord op heeft is of op basis van deze drieslag één nieuwe rechtse partij kan groeien. Jacques Chirac zou het willen, maar door zich zo direct in het partijpolitieke spektakel te mengen heeft zijn presidentschap op het spel gezet. Zijn vorige gok was de vervroegde Kamerontbinding van vorig jaar.