Simplisties Verbond 'nooit uit elkaar'

Kees van Kooten en Wim de Bie hebben gisteravond hun gezamenlijke tv-optreden voor het moment beëindigd. Van Kooten wil voorlopig stoppen, De Bie gaat een nieuw programma voor de VPRO maken. Maar het duo “gaat nooit uit elkaar”.

HILVERSUM, 23 MAART. Het hoge woord kwam er gisteravond pas aan het eind van de uitzending uit. Eerder verscheen Wim de Bie weer als de visionaire ondernemer Eberhard Strinsen, waarna Kees van Kooten nog één keer zijn glansrol van de Vieze Man speelde. Samen maakten ze bovendien nog een nummer over de 'millennium madness'. En toen sneden ze hun eigen toekomst aan, gevolg gevend aan de oproep die deze week op de voorpagina van de VPRO-Gids staat: “Kijk zondag 22 maart 1998 hoe Van Kooten en De Bie alle opties voor de toekomst open houden.”

Kees van Kooten bracht het huidige tv-aanbod (“al die programma's waarvan de uiterste amusementsdatum al is verstreken”) ter sprake en zei: “Daar ben ik zo bang voor, dáár wil ik niet bij horen.” Vervolgens maakte Wim de Bie gewag van hun 25ste tv-seizoen dat gisteravond werd afgesloten. “Ik wou d'r eens een keertje mee stoppen,” zei Van Kooten. “Ik wil mijn hoofd opruimen, en dat zal wel een tijdje gaan duren, want het is een ongelooflijke bende daar bovenin.” De Bie kondigde daarop aan dat hij “nog geen zin om te stoppen” heeft en met een idee voor een nieuw programma rondloopt, dat hij dit najaar voor de VPRO hoopt te maken.

Van een definitieve breuk lijkt desondanks nog geen sprake te zijn. Nadat hij De Bie had aangeboden dat hij op de achtergrond wel aan dat nieuwe programma wil meewerken, wees Van Kooten op hun extra lange slotaflevering van volgende week - een compilatie van scènes uit de laatste twee seizoenen - en zei: “Al worden Van Kooten en De Bie honderd jaar, zij gaan nooit uit elkaar.” Daarmee werd de uitzending besloten.

Het nieuws van het naderende einde van hun ononderbroken tv-activiteiten zong al enige tijd rond. In kleine kring heeft Van Kooten de laatste weken onomwonden gezegd dat hij het televisie-werk “meer dan zat” was, terwijl van De Bie bekend is dat hij “filmischer” zou willen werken: het snelle werk met één videocamera gaf hem minder bevrediging dan de lange uitzendingen die het duo in het verleden heeft gemaakt.

Hun eerste gezamenlijke programma's, voor de VARA-radio, dateren van najaar 1963. Hun eerste populariteit bereikten ze met het Haagse biljartersduo De Klisjeemannetjes, waarmee ze ook (eind 1965) hun tv-debuut maakten. Daarna speelden ze scènes in de VARA-jongerenrubriek 'Fanclub' en werkten ze, onder leiding van Dimitri Frenkel Frank, mee aan het satirische programma 'Hadimassa'. Hun overstap naar de VPRO volgde eind 1972. Elke maand leverden ze een reportage-achtig gefilmd nummer aan 'Het Gat van Nederland'.

Onder de vlag van het door henzelf verzonnen 'Simplisties Verbond' begonnen ze op 6 november 1974 programma's in eigen beheer te maken. Als de telling bij die datum begint, zouden Van Kooten en De Bie nu niet hun 25e seizoen hebben afgesloten, maar hun 24e. De frequentie liep in de eerste jaren uiteen van maandelijks tot vier keer per jaar. Ook was er een tijd waarin ze als Koot & Bie meerdere malen per avond opdoken tussen de andere programma's door. Vanaf het begin hadden ze bij de VPRO de vrije hand: ze konden hun eigen uitzendschema bepalen, waarna de programmaleiding hen inpaste in de rest van het aanbod.

Drie keer ontvingen ze de Nipkow-schijf van de gezamenlijke tv-critici; de laatste keer, in 1985, betrof het een speciaal daartoe ingestelde 'Ere-Nipkow' waarmee de jury een eind wilde maken aan de neiging de prijs elk jaar aan Van Kooten en De Bie toe te kennen. Ook zelf realiseerden zij zich toen, blijkens hun dankwoord, “dat we definitief uit de markt zijn geprezen”. Ze werden onder meer omschreven als 'de komische keuringsdienst van waren' en 'het geweten van links'.

Hun wekelijkse optreden, aanvankelijk onder de titel 'Keek op de Week', begon tien jaar geleden. Jarenlang was de uitzending gekoppeld aan het voorafgaande NOS-journaal; dankzij een speciale compensatie van de STER zelfs zonder onderbreking door een reclameblok. Sinds het journaal van acht uur op zondagavond niet langer op Nederland 3 wordt uitgezonden, ontbrak voor veel kijkers dat vaste baken. Gaandeweg is hun publiek gehalveerd tot circa een half miljoen; niet alleen door het sterk vergrote tv-aanbod, maar ook door het optreden van gewenning. “Het is als kennissen die te vaak langskomen,” zei de fotograaf Erwin Olaf vorige week in het blad Nieuwe Revu.

Ook hun opstelling tegenover herhalingen en ander hergebruik van hun werk is veranderd. Van Kooten en De Bie stonden er altijd huiverig tegenover. Een compilatie van hoogtepunten aan het eind van het seizoen, zoals volgende zondag, hebben ze nooit eerder toegestaan. Een boek met de beste teksten, dat in 1990 zou verschijnen bij het 'honderdjarig' bestaan van het Simplisties Verbond te vieren (De Bie werd 51 en Van Kooten 49), is er nimmer gekomen. Bij nader inzien vonden ze het materiaal niet sterk genoeg om te bundelen. “Ach nee, het is nooit gemaakt voor de eeuwigheid”, zei De Bie.

Wel verscheen in 1993 het fotoboek 'Ons kent ons', als hommage aan hun vaste geluidsman en fotograaf Roel Bazen, van wie zijn vrienden wisten dat hij spoedig daarna zou sterven. Maar sindsdien heeft de VPRO al drie succesvolle videobanden van hun werk mogen uitbrengen, waarvan de laatste was gewijd aan hun bekendste creaties: de vrije jongens Jacobse & Van Es.

Hoe het hen nu zal vergaan, is nog volstrekt onduidelijk. Over het nieuwe programma-idee van Wim de Bie, en de rol die Kees van Kooten daarbij wellicht buiten beeld zal spelen, doet de VPRO geen mededelingen. “Daar staat nog helemaal niets van vast”, aldus een woordvoerder. “Dat weten we pas zeker tegen de tijd dat het nieuwe seizoen aanbreekt.”