Weg uit Indonesië om geld te verdienen

Door de financiële crisis in eigen land zoeken steeds meer Indonesiërs hun heil in het buitenland, met name in Singapore en Maleisië. Die landen proberen de stroom van illegale immigranten zoveel mogelijk in te dammen.

TANJUNG SENGKUANG/BATAM, 21 MAART. Muchlis Radawan zuigt nog eens aan zijn sigaret en kijkt wat schichtig om zich heen. Het is even na middernacht en dadelijk moet het gebeuren. Na zijn dagenlange reis van honderden kilometers, achterop brommers, in busjes en in laadbakken van vrachtwagens, van zijn dorp op Lombok naar Batam, een klein Indonesisch eiland ten oosten van Sumatra waar hij nu tijdelijk bivakkeert in een gammel huis op poten, zal hij samen met vijf metgezellen in de duistere nacht in een gammel bootje de oversteek wagen naar het Beloofde Land Singapore. Daar wacht een baan, zo is hem beloofd, en kan hij eindelijk weer geld voor zijn familie verdienen, zij het allemaal illegaal.

Een kostbare reis was het, vertelt de 29-jarige Indonesiër, terwijl hij over het water staart naar de glinsterende skyline van Singapore, een paar kilometer noordelijker. “Ik heb mijn waterbuffel verkocht voor 1,5 miljoen roepiah (ruim 300 gulden) en daarvan is bijna niets meer over nu”, zegt Muchlis. Al het geld is verdwenen in de zakken van Mister Rashid, de man die een paar weken geleden het dorp van Muchlis binnenreed en daar vertelde over de aanlokkelijke verdiensten voor de mannen die in Singapore of Maleisië wilden werken. Wie bij hem intekende en 1,2 miljoen roepiah neerlegde, wist zich verzekerd van een reis naar het paradijs, zo had hij de menigte op het dorpsplein voorgehouden.

“Ik had weinig keus. Ik heb al zes maanden geen werk meer”, zegt Muchlis, jarenlang werkzaam in de bouw, maar inmiddels een van de ruim 8,5 miljoen werkelozen in Indonesië. “De economie zakt steeds verder in elkaar en het is heel droog op het land, het heeft al maanden niet echt geregend. De regering doet niets voor ons, dus moeten we het zelf doen. Ik ken de risico's van mijn reis en ik weet dat ik illegaal de grens over ga, maar wat moet ik anders? Mijn vrouw en drie kinderen laten verhongeren? Ik moet weg uit Indonesië om geld te verdienen.”

Zoals Muchlis denken duizenden Indonesische mannen. Massaal zijn ze de afgelopen weken begonnen aan een reis vol risico's die uiteindelijk moet leiden tot een betaalde baan in een naburig land. Samen vormen zij de nieuwe bootvluchtelingen van Azië, een almaar aanzwellende stroom economische vluchtelingen die Indonesië's buurlanden Maleisië en Singapore steeds grotere kopzorgen geeft. Jarenlang waren mannen als Muchlis zeer gewild in de regio en hielpen ze mee aan de opbouw van de wonder-economieën van Zuidoost-Azië, maar sinds die regio worstelt met een economische crisis zijn ze niet langer welkom.

Mister Rashid speelt in op die situatie. Hij weet dat in landen als Maleisië en Singapore in deze tijden van economische neergang, bij heel wat bedrijven grote behoefte bestaat aan goedkope arbeidskrachten. Daarom ronselt hij uit alle hoeken van het land Indonesische werknemers, en hij is niet de enige die op dat idee is gekomen. Naar schatting twintig syndicaten zijn op dit moment actief in de mensensmokkel vanuit Indonesië naar Maleisië en Singapore. Batam, waar Muchlis nu wacht, is het strategische verzamelpunt vanwaaruit de meeste syndicaten opereren. Vanuit de kleine vissersdorpen Batu Merah en Tangjung Senkuang langs de noordpunt van het eiland is het amper een half uur varen naar de kust van Singapore.

De afgelopen dagen stuit deze stroom bootvluchtelingen op strenge controles op zee en aan land. Maleisië en Singapore zitten niet te wachten op de illegale immigranten. Vechtend tegen de gevolgen die de eigen economische neergang veroorzaakt en uit angst voor de sociale onrust en criminaliteit die kunnen ontstaan uit de Indonesische influx, zijn de autoriteiten in beide landen bezig met een grote operatie waarbij alle illegaal in het land verblijvende buitenlanders gedeporteerd worden. Maleisië maakte deze week bekend ruim 17.000 Indonesiërs die illegaal in het land verblijven, binnenkort uit te zetten. Voor degenen die toch nog proberen op illegale wijze, zonder de vereiste werkvergunning, Maleisië of Singapore binnen te komen, wachten nu zware straffen, variërend van stokslagen tot zes jaar cel en een boete van duizenden guldens. Ook voor de verantwoordelijken binnen de bedrijven die de illegalen inhuren, gelden zware straffen.

Muchlis en zijn maten weten, zo blijkt, nog weinig van de nieuwe regels. En volgens Mister Rashid, die zich inmiddels bij het gesprek heeft gevoegd, moet dat ook zo blijven. Hij wil niet dat de mannen die hij hierheen heeft gelokt, bang worden, zich bedenken en hun geld terugvragen. En hij wil ook niet dat zijn taikong, de leider van het syndicaat, boos wordt zodat hij zelf de kans loopt ontslagen te worden. Hij stuurt Muchlis naar binnen en vraagt, leunend op de motorkap van zijn zilvergrijze Cherokee-jeep - de enige nieuwe auto in het dorp waar verder alleen roestige wagens langs de weg staan - of het bezoek zo vriendelijk wil zijn te vertrekken. “Ik help deze mensen aan een baan, meer niet. Als ik het niet doe, doet iemand anders het”, zegt hij.

Op Batam en ook elders in Indonesië staat weinig de smokkelsyndicaten in de weg hun werk te doen. Controles zijn er nauwelijks en politie-agenten die onverwacht komen inspecteren, laten zich makkelijk afkopen. Hoewel Indonesische ministers de afgelopen week herhaaldelijk lieten blijken zich zorgen te maken over de groeiende stroom vluchtelingen uit hun land, doet de regering van president Soeharto vooralsnog weinig aan het probleem. Alles komt derhalve neer op de autoriteiten van Maleisië en Singapore. Gesteund door een regeringsgezinde pers begonnen zij deze week hun campagnes voor het eigen volk. Dagen achtereen toonden de voorpagina's van de grote kranten opgepakte illegale immigranten uit Indonesië en steeds weer was er de waarschuwende mededeling over de nieuwe, harde strafmaatregelen voor illegaal in het land verblijvende buitenlanders (die in de pers vaak als aliens worden omschreven).

In Singapore missen die berichten hun uitwerking niet. Afgelopen donderdag gaven ruim tweehonderd illegale immigranten in Singapore zich vrijwillig aan bij de politie in de hoop zo aan gevangenisstraf en stokslagen te ontkomen. “Sommigen waren boos op de syndicaten die ze hier onder valse voorwendselen heen brachten. Ze dachten dat ze hier gemakkelijk een baan konden vinden, maar toen ze hier eenmaal waren, bleek dat niet zo te zijn”, vertelt een Singaporese politie-commissaris.

Mister Rashid heeft inmiddels besloten de reis van Muchlis en zijn maten tot nader order uit te stellen en komt dat nog even vertellen. “Mijn contactpersoon in Singapore belde net en zei dat de patrouilles verscherpt zijn. Ik neem geen risico's voor mijn mensen”, zegt hij. “Misschien is het morgen beter.” Binnen zitten Muchlis en vijf andere mannen in korte broek onder het schijnsel van tl-buizen te kaarten.