Stem des volks

Een school, hebben we staatssecretaris Netelenbos herhaaldelijk horen betogen, is meer dan alleen wat in cijfers is te vangen. Ter illustratie daarvan vertolkt zij dan telkens de stem des onderwijsvolks met een riedel over normen en waarden. Die stem is duidelijk niet die van de ouders, en ik zal u uitleggen waarom.

Scholen moeten straks een schoolgids uitgeven. Wat wil een ouder daarin vermeld zien? Wat betreft het basisonderwijs de CITO-scores en waar het gaat om voortgezet onderwijs cijfers over doorstroming naar verschillende schooltypen en vakpakketten, zittenblijf-gegevens, slaagpercentages, etc. Cijfers dus, net zo kil als de cijfers die ook anderen gebruiken om hun waar aan te prijzen. Want daar gaat het om, om onderwijswaar.

Toegegeven, bij het zoeken naar een school spelen nog talloze andere dan alleen kwantitatieve gegevens een rol, maar daarin wijkt het artikel onderwijs niet wezenlijk af van vele andere. Als u een nieuwe fiets of een auto koopt, let u ook niet alleen op de technische specificaties en bij de aanschaf van een woning laat u zich evenmin uitsluitend leiden door perceelgrootte of aantal kubieke meters.

Toch zien we dat ook in dit soort gevallen 'kille' cijfers een nuttige bijdrage leveren om het object te omschrijven. Verder mag de makelaar er van alles aan toevoegen, dat het een sfeervolle omgeving is, een romantisch huis, prettig gelegen met een fraai uitzicht en nog veel meer. Wat hij daarover vertelt zal u in feite worst wezen omdat het daarbij gaat om zaken waarvan u weet dat u die zelf het beste kunt beoordelen. Anders gezegd: zo'n schoolgids dient alleen een aantal duidelijke gegevens te bevatten, van zaken die je als ouder of kind niet kunt beoordelen. Die cijfers moeten uniform en helder worden gepresenteerd zodat je op dat punt scholen kunt vergelijken. En wat betreft de veelgeprezen waarden en normen: scholen mogen op dat terrein best wat tekst en mooie plaatjes produceren, maar er dient op te worden toegezien dat de cijfermatige gegevens daardoor niet ondergesneeuwd raken.

Pretenties omtrent normen en waarden zijn voor wat betreft het gros van de scholen trouwens je reinste flauwekul. Scholen bestaan uit een verzameling leraren, vogels van zeer diverse pluimage en dat is maar goed ook. Die verscheidenheid zorgt ervoor dat jongeren in aanraking komen met andere denkbeelden als die van hun ouders. Jan Brands heeft dat belang enkele jaren geleden op indrukwekkende wijze beschreven in zijn dissertatie over de schoolloopbaan van kinderen uit arbeidersmilieus die uiteindelijk een universitaire opleiding zouden volgen. Dankzij hun leraren met hun diversiteit aan opvattingen gingen nieuwe werelden voor hen open.

Cijfers dus. Voor basisscholen betekent dit: CITO-scores, door een juf op teevee geheel in de geest van haar opperste bazin aangeduid met “alleen maar cognitieve prestaties”. Staatssecretaris Zwam verzet zich tegen het publiek maken van die scores: daarmee dupeer je scholen met veel allochtonen, die mag je dat niet aandoen. Gelukkig houdt D66'er Lambrechts er een gezondere opvatting op na: als je stelt dat je zwarte scholen niet mag leggen langs de meetlat waaraan het hele verdere onderwijs wordt afgemeten, accepteer je dat die scholen achterblijven en dus dat zwakke leerlingen op voorhand in een achterstandspositie worden geplaatst.

Blijkbaar is het nodig niet te worden gehinderd door waarden- en normenpretenties uit socialistische, christelijke of andere verdachte hoek, om te komen tot een dergelijke, ethisch vanzelfsprekende stellingname. Waarmee weer eens is aangetoond hoe gemakkelijk pretenties het tegendeel bewerkstelligen van wat zij heten na te streven.