SCHEEPSLIFT

Het interessante verslag van de heer R. van der Veen (W&O, 14 maart) over een ontwerp voor een scheepslift over de Zandkreekdam geeft mij aanleiding tot enkele opmerkingen. Scheepsliften zijn, zoals Van der Veen schrijft, geen onbekende hulpmiddelen voor het transporteren van schepen van het ene waterniveau, over een dam of dijk heen, naar een ander niveau daarachter.

In Frankrijk en Engeland heten ze portages, in Duitsland Schiffshebewerke. Zij kwamen van ouds ook in het Nederlandse polderland voor onder de oud-Hollandse naam van overtoom. Aanvankelijk geschiedde het transporteren van de schepen (of beter: schuiten) over de dijk heen wellicht met hand- of paardenkracht of met behulp van tegenwichten; later zijn er ook echte liften gemaakt. Zo'n lift (misschien de laatste in ons land) is nog aanwezig in het haventje van het dorp Grootebroek aan het Markermeer bij Enkhuizen. Er staat een bord op de havenkade met de vermelding Overtoom. De liftconstructie bestaat uit een enkele stalen bak ('dok') die in de ene vaart hangt en waar de te transporteren schuit binnenvaart, waarna de dokdeur gesloten wordt, het dok met de schuit erin machinaal door een hefwerk omhoog gehesen wordt, over de kademuur heen geheven wordt en daarna in de andere vaart wordt neergelaten, zodat de schuit er uit kan varen. Het niveauverschil tussen het water in de poldervaart en het buitenwater (Markermeer) bedraagt anderhalf à twee meter. Er zit op de liftconstructie nog een bord waarop de waarschuwing staat dat het gebruik van de overtoom geheel voor risico van de schipper is!

De voor de Veersedam ontworpen scheepslift zal dus niet de eerste in ons land zijn. Wel kan men zeggen dat het ontwerp een geslaagde gemoderniseerde uitvoering van de scheepslift, vooral voor grotere schepen dan vroeger, weergeeft. En de combinatie met een hevel is zeker ingenieus.

Ten slotte, ik pleit sterk voor het behoud van het unieke woord overtoom. Het woord lift doet te veel denken aan transport op en neer in meestal verticale richting; overtoom roept duidelijker het beeld op dat er iets (bijvoorbeeld een schip) ergens overheen getild wordt.