Op leven en dood

Voorzitter Lodewijk de Waal van de vakcentrale FNV rijdt 's avonds in zijn auto naar huis. Hij heeft net de zoveelste zware onderhandelingsronde achter de rug met voorzitter Hans Blankert van de werkgeversorganisatie VNO-NCW over arbeidsvoorwaarden. Het was hard tegen hard. Massale stakingsacties dreigen. De werkgevers zijn des duivels. Door de onwrikbare opstelling van de vakcentrale dreigen hun mooie winsten te vervliegen.

Wanneer De Waal vlak bij huis is, ratelt plotseling het vuur van machinegeweren. Op hetzelfde moment versplinteren de ruiten van zijn auto en wordt de FNV-topman doorzeefd met kogels. De daders laten een anonieme boodschap achter met de waarschuwing dat de FNV zich voortaan koest moet houden en dat anders nog meer aanslagen zullen volgen.

Dat dit fantasie is, is voor iedere Nederlandse lezer zonneklaar - zulke dingen gebeuren in zijn land niet. In veel landen zijn aanslagen op vakbondsactivisten echter dagelijkse praktijk. Met enige regelmaat belanden op de redactieburelen van de internationale media nog altijd vlugschriften van vakbonds- en mensenrechtenorganisaties over Amenazas de muerte a dirigentes sindicales, ofwel doodsbedreigingen aan vakbondsleiders. Het zijn pamfletten die doen denken aan de jaren zeventig en tachtig, toen in Latijns-Amerika op veel plaatsen guerrilla-oorlogen werden uitgevochten.

In Nederland bericht de Nederlandse tak van de Latijns-Amerikaanse vakbondsorganisatie Clat met regelmaat over moordaanslagen op personen die simpelweg opkomen voor arbeidsrechten. In het Colombiaanse Dagua werd vorig jaar Frieleht Varon, een verpleegster van het José Rufino Ziekenhuis, op brute wijze om het leven gebracht. Zij was voorzitter van de plaatselijke afdeling van de Nationale Bond van Werknemers in de Gezondheid en Sociale Zekerheid. Varon was door enkele mannen verzocht mee te komen om hulp te verlenen aan een in nood verkerend persoon. Twee uur later werd haar lichaam buiten de stad levenloos aangetroffen.

In het Braziliaanse Eldorado dos Carajas kwamen 22 landarbeiders om, nadat 150 militaire politie-agenten het machinevuur hadden geopend na een demonstratie over het herhuisvestingsbeleid van de lokale overheid.

In Bangladesh bedreigde de directeur van de Palmal Knitwear Factory, die produceert voor gerenommeerde Amerikaanse detailhandelsbedrijven als Sears en J.C. Penney, een activist van de textielbond met de dood. Andere activisten werden door de general manager mishandeld, zonder dat deze zich ooit voor justitie heeft hoeven verantwoorden. In Indonesië is de gevangen Muchtar Pakpahan, het symbool van het ontbreken van elke vakbondsvrijheid.

Volgens het jaarverslag van het Internationaal Verbond van Vrije Vakverenigingen (IVVV) over schendingen van vakbondsrechten werden in 1996 over de hele wereld 264 vakbondsactivisten gedood. Hierbij moet de kanttekening worden gemaakt dat ruim de helft van de dodelijke slachtoffers viel in Algerije, waar moslim-extremisten overal dood en verderf zaaien, en in Colombia, waar drugsgeweld schering en inslag is.

Moordaanslagen op vakbondsactivisten zijn de meest extreme vorm van geweld. In veel landen wordt de vakbondsvrijheid op subtieler wijze ondermijnd en bedreigd. Volgens genoemd verslag van het IVVV werden in 1996 minstens 7626 vakbondsactivisten geïntimideerd, mishandeld of met de dood bedreigd. Daarnaast werden 4264 vakbondsactivisten gearresteerd of verhoord wegens het ontplooien van vakbondsrechten, die zijn vastgelegd bij de aan de VN verbonden Internationale Arbeidsorganisatie (ILO). Velen van hen werden gemarteld. Tienduizenden mensen verloren hun baan alleen maar omdat zij vakbondsactiviteiten ontplooiden.

Het is opvallend dat veel schendingen van vakbondsrechten plaatsvinden in opkomende economieën, die zich inspannen voor aansluiting bij de globaliserende economie. Het jaarverslag van het IVVV geeft de prijs voor de meest cynische manoeuvre aan de toenmalige Zuid-Koreaanse regering.

Op 26 december 1996 kwam de Nationale Assemblee om zes uur 's morgen bijeen zonder dat oppositieleden aanwezig waren om er in tien minuten een strenge anti-vakbondswetgeving doorheen te jagen. Het land was net enkele maanden daarvoor toegetreden tot het elitegezelschap van de industrielanden in de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO). Gelukkig heeft Zuid-Korea inmiddels een nieuwe president, Kim Dae-jung, die wijzer is. “De fundamentele oorzaak van de financiële crisis, ook die in Zuid-Korea, is dat economische ontwikkeling vóór democratie werd geplaatst,” zei Kim onlangs.

Globalisering blijkt, getuige het jaarverslag van het IVVV, soms zelfs een strijd op leven en dood. IVVV-topman Jordan toont zich bitter over het gebrek aan actie om wereldwijd rechten van werknemers en vakbondsactivisten te beschermen. Het is vooral de internationale vakbeweging zelf die zich er sterk voor maakt.

Jordan spreekt zich uit voor “constructieve” globalisering, die bijdraagt aan het scheppen van banen en terugdringing van armoede en ongelijkheid. “Of er komt een sociale wereldmarkt of er komt géén wereldmarkt”, aldus Jordan.