Goed of kwaad is niet zo simpel; John Travolta speelt in 'Primary Colors' een geloofwaardige Bill Clinton

SAN DIEGO, 21 MAART De film Primary Colors, die gisteren in de Verenigde Staten in première ging, is de beste politieke analyse van het jaar. En met John Travolta in de hoofdrol, als een politicus die onmiskenbaar op Bill Clinton lijkt, is er bovendien veel plezier aan te beleven.

De film lost een raadsel op waar talloze politieke commentatoren zich de afgelopen maanden het hoofd over hebben gebroken: hoe kan president Clinton, ondanks alle schandalen, nog steeds zo populair zijn bij het Amerikaanse publiek? Is Clintons ongebroken populariteit een teken van de totale politieke onverschilligheid van de Amerikanen? Is het een definitief bewijs van het morele failliet van de samenleving? Of is het Amerikaanse volk doof en blind voor alle aanwijzingen van machtsmisbruik en seksueel wangedrag?

Wat Primary Colors op een amusante manier laat zien, is dat zulke vragen uitgaan van een veel te simplistisch onderscheid tussen goed en kwaad. Zeker, Amerikanen houden nog altijd van good guys en bad guys in de film. Maar ze zijn er ook achter gekomen dat vragen van goed en kwaad in het echte leven vaak heel complex zijn. Iemand die op moreel verwerpelijk gedrag wordt betrapt, verspeelt daarmee nog niet automatisch elke aanspraak op sympathie.

En zeker niet als hij John Travolta heet. Travolta speelt een zuidelijke gouverneur, Jack Stanton, die campagne voert voor de Democratische nominatie bij de presidentsverkiezingen. Het verhaal is gebaseerd, net als de gelijknamige sleutelroman, op Clintons veelbewogen campagne in 1992.

Het is onmogelijk om Stanton te zien, of zelfs met ogen dicht te horen, en niet meteen Bill Clinton in hem te herkennen. Stanton heeft niet alleen Clintons grijze haar, zijn pafferige lijf, zijn hese stem en zijn zuidelijke tongval. Hij heeft ook zijn legendarische vermogen om mensen het gevoel te geven dat hij om hen geeft. En tegelijk is Stanton een leugenaar en een meedogenloze politieke straatvechter. Hij is verwikkeld in allerlei schandalen en hij drijft een naaste medewerker tot zelfmoord. En toch, het is niet moeilijk om voor hem te vallen.

“Je moet wel dood zijn om niet te zien dat de film Clinton in een goed daglicht stelt”, zei Travolta onlangs in een interview. Dat klopt, en Travolta's eigen charisma - nog een klasse hoger dan dat van de president - speelt daarbij een belangrijke rol. De held van Saturday Night Fever en Pulp Fiction, op zijn manier een comeback kid net als Clinton, is veel te populair om ooit een pure slechterik te kunnen zijn. Travolta's Stanton is een good guy en een bad guy tegelijk.

Twee maanden geleden, toen Amerika op zijn kop stond vanwege de onthullingen over Monica Lewinsky, draaide in Washington toevallig Frank Capra's klassieker Mr. Smith Goes to Washington, uit 1939, met James Stewart als naïeve Boy Scout-leider Jefferson Smith, die min of meer bij toeval in de Senaat belandt. Slechts gewapend met fatsoen, het morele gelijk en respect voor de grondwet, gaat hij de corruptie van de politiek te lijf. Het slot van de film, waarin zijn simpele idealisme zegeviert, werd door het laat twintigste-eeuwse publiek met een stormachtig applaus begroet, alsof onder al het hedendaagse cynisme over de politiek toch nog een diep verlangen schuilgaat naar eenvoudige morele zekerheden.

Het besef dat dergelijke zekerheden meestal niet voorhanden zijn, is de kern van Primary Colors. Politiek is niet alleen een kwestie van moed en eerlijkheid, maar ook van dilemma's en smoezelige compromissen, zo leert deze film als een Les Mains Sales voor het tijdperk van Paula Jones en de kijkcijfers. Bij dat alles is regisseur Mike Nichols (van o.m. The Graduate en Who's Afraid of Virginia Woolf?) er ook nog in geslaagd om van Primary Colors een vrolijke zedenschets te maken, vol grappen, leuke typetjes en fraaie momenten. Emma Thompson geeft als Susan Stanton een geloofwaardige Hillary-immitatie. En Travolta danst ook in dèze film - onvergetelijk, want - zoals bij zijn personage past - als een zak aardappelen.