Frankrijk op scherp na akkoord van de schaamte

Het extreem-rechtse Front National van Jean-Marie Le Pen heeft de grootste oogst uit zijn 25-jarig bestaan binnen. Het FN is erin geslaagd zich als machtsmakelaar te nestelen in het hart van het regionaal openbaar bestuur.

PARIJS, 21 MAART. Een aardbeving, collaboratie, diefstal van de democratie, generaal De Gaulle zou zich omdraaien in zijn graf. Aan beelden en meningen geen gebrek gisteravond bij politici van links èn rechts. Frankrijk is een ander land na de akkoorden die klassiek rechts in ten minste 5 van de 22 regio's heeft gesloten met het extreem-rechtse Front National.

Het aantal van deze 'akkoorden van de schaamte' kan maandag oplopen tot negen. Ook zonder die aanvullende prooi haalt de partij van Jean-Marie Le Pen al de grootste oogst uit haar 25-jarig bestaan binnen. Eindelijk lukt het de rattenvanger van Frankrijks losers om de partijen van traditioneel rechts en links tegen elkaar uit te spelen en zich voor zes jaar als machtsmakelaar te nestelen in het hart van het regionaal bestuur. Vier stadhuizen uit de 36.000 die het land rijk is, was in '96 een aardig begin. Hele regio's kunnen gijzelen in '98 is een sprong voorwaarts. Met als extra bonus: de verbrijzeling van de rechtse coalitie die Jacques Chirac in 1995 nog royaal naar het presidentschap droeg.

De vaak opulente bestuurspaleizen van Frankrijks jongste en meest omstreden bestuurslaag waren gisteren het tafereel van tumultueuze collegeverkiezingen. In drie regio's bleef de helft van de leden weg, om tijd te winnen. In Provence-Alpes-Côtes d'Azur, waar Le Pen zelf zetelt, werd van twee kanten 'vals spel' geclaimd. Volgens minister van Justitie Elisabeth Guigou was de wet geschonden.

Ook elders wemelde het schorsingen en overal werd ontkend dat enig akkoord was gesloten. Behalve door Le Pen en zijn tweede man Bruno Mégret, de architect van de winnende strategie van het Front National.

De vergelijkingen met de jaren '30 waren niet van de lucht. Linkse politici riepen dat zij van hun overwinning waren beroofd. Premier Jospins regeringspartijen (socialisten, communisten en groenen) kwamen zondag in twaalf regio's als grootste minderheid uit de bus. Slechts in drie gevallen konden zij die positie gisteren omzetten in bestuursmacht. Dat verschil is het gevolg van een politieke dijkdoorbraak, het wegvallen van de morele bezwaren tegen de coalities tussen rechts en nog rechtser Frankrijk.

In zes regio's hielden de oude bestuurders van RPR of UDF gisteren de macht in handen dankzij de stemmen van extreem-rechts; in Franche Comté trad de net gekozen voorzitter direct af omdat hij niet wilde regeren bij de gratie van Le Pens volgelingen. Vijf anderen hadden er geen moeite mee. In Rhône-Alpes herhaalde oud-minister van Defensie Charles Millon in koelen bloede de zes punten van het minimum-programma van het Front National en kon blijven zitten op het bestuursleder in Lyon. Ook in Languedoc-Roussillon, Picardië en de regio Centre accepteerden kandidaten van traditioneel rechts de steun van de Lepenisten.

Het rechts-republikeinse politieke landschap ligt er desolaat bij. Jacques Chiracs eigen neo-gaullistische RPR en de liberaal-christendemocratische partijbundeling UDF, in 1974 Valéry Giscards plaveisel naar het presidentschap, zijn hopeloos verward en verdeeld.

Pagina 5: Rechts heeft geen coherente strategie

Van enige coherente strategie is geen sprake meer, ook binnen de twee groeperingen. De UDF-politici die de vermaledijde akkoorden hebben gesloten werden gisteren met directe partij-uitzetting bedreigd door UDF-voorzitter François Léotard, zelf aan de Côte d'Azur het grootste slachtoffer van Le Pen. Maar Alain Madelin, de rechts-liberale voorman van Force Démocrate, onderdeel van de UDF, prees zijn partijgenoot Blanc, die in de Languedoc met de duivel pacteerde.

Voor Madelin (in '95 een blauwe maandag minister van Financiën onder premier Juppé) en vele anderen is links eenvoudigweg een groter gevaar dan extreem-rechts. Niet de grove tirades van Le Pen, die opereert in de schemergebieden van racisme en anti-semitisme, geven hun de moed voor het onbestaanbare te kiezen. Het is de omvang van het legioen teleurgestelden dat kiest voor het harde, simplistische, anti-Europese verhaal dat deze nette heren inspireert om hun definitie van 'aanvaardbaar rechts' bij te stellen.

Het Front National profiteerde afgelopen zondag bekwaam van het systeem van evenredige vertegenwoordiging, dat in Frankrijk alleen bestaat bij de regionale verkiezingen. Voor het eerst kon het Front zijn bijna vaste 15 procent van de stemmen omzetten in een navenant aantal zetels. In de Assemblée Nationale bezit het Front maar één zetel, die leeg is wegens verkiezingsonregelmatigheden. Dat recente vonnis gaf het FN, kort voor de regionale verkiezingen, steun voor zijn eeuwige refrein dat de heersende macht de wil van de kiezer aan zijn laars lapt.

Philippe Séguin, sinds de verkiezingsnederlaag van rechts (juni 1997) formeel de leider van de gaullisten, koos gisteravond voor een plechtige verklaring: “Deze stuiptrekking is onvermijdelijk en nodig geweest. Van nu af aan weten we op welke basis we de republikeinse oppositie moeten herbouwen. Laat iedereen die de ideeën van links en van extreem-rechts afwijst met hernieuwd vertrouwen de toekomst tegemoet zien.”

Het ziet ernaar uit dat het voor dit soort bezweringsformules te vroeg èn te laat is. De basis van zowel RPR als UDF heeft na de rampzalig afgelopen Kamerontbinding van vorig jaar en de regionale verliezen van vorige zondag besloten te redden wat er te redden valt. Zeker nu de mannen achter Jean-Marie Le Pen het Front National steeds keuriger laten lijken, vallen instinct en direct resultaat mooi samen.