EFFECTEN VAN MORFINE LOPEN BIJ MANNEN EN VROUWEN UITEEN

Uit proefdieronderzoek is gebleken dat vrouwelijke en mannelijke proefdieren verschillend reageren op de morfine. Een even grote dosis morfine onderdrukt de pijnzin bij vrouwelijke proefdieren minder dan bij mannelijke muizen en ratten. Een aantal Leidse anesthesiologen en fysiologen heeft dit verschil nu verder onderzocht: ze hebben het effect van morfine op de ademhaling gemeten. De onderdrukking van de ademhaling is namelijk de belangrijkste (en potentieel dodelijke) bijwerking van deze pijnstiller (Anesthesiology, april).

Gezonde vrijwilligers, 13 mannen en 13 vrouwen, zijn blootgesteld aan een dosis intraveneus morfine of een placebo (de hoeveelheid morfine was aan het lichaamsgewicht aangepast). Zoals te verwachten onderdrukte morfine de ademhaling meer dan een placebo. Zowel bij mannelijke als vrouwelijke proefpersonen was duidelijk dat de rust-ademhaling onder invloed van morfine sterk daalde, waardoor tegelijk het kooldioxide-gehalte in het bloed toenam. Toen men echter vervolgens bewust het kooldioxidegehalte in de ingeademde lucht verhoogde of het zuurstofgehalte verlaagde - belangrijke prikkels voor de ademhaling - bleek de reactie bij de vrouwelijke proefpersonen heel verschillend van die bij de mannen: de gevoeligheid van de vrouwen voor dergelijke ademprikkels lag 30 tot 50% lager. De ademhaling werd dus door een gelijke dosis morfine bij vrouwen veel sterker onderdrukt dan bij mannen.

De Leidse onderzoekers denken dat er hier sprake is van een genetisch bepaald verschil in de manier waarop het centraal zenuwstelsel reageert op morfine. Dit kan liggen aan een geslachtsgebonden verschil in de gevoeligheid van morfine-receptoren of wellicht - maar dat achten de onderzoekers minder waarschijnlijk - alleen maar aan de toegankelijkheid van de hersenen voor morfine (de doorlaatbaarheid van de bloed-hersenbarrière).

Het gegeven dat de vrouwen bij dit experiment na een identieke dosis morfine meer ademdepressie vertoonden dan mannen zou betekenen dat vrouwen ook in het gewone leven minder sterk op morfine reageren qua pijnsteilling, maar meer last hebben van de bijwerkingen als misselijkheid, braken en ademdepressie. Interessant in dit verband is natuurlijk of de resultaten met van buitenaf toegediend morfine ook gelden voor in het lichaam zelf geproduceerde endogene morfine-achtige stoffen.