De kleurshampoo van Borst

De verkiezingsstrijd doet onze politici geen goed. De minister van Financiën flippert in de Ontbijtshow. Kok is zichtbaar niet op zijn gemak te gast bij Astrid Joosten. Bolkestein staat stuntelend op een zeepkist in een Amsterdams winkelcentrum. En de minister van Verkeer zingt Evita. Lokte Jorritsma als een twintigste-eeuwse sirene met verleidelijke zang maar de files van de wegen.

Het ergst is de lijsttrekker van het CDA eraan toe. Het is dat vice-voorzitter mevrouw Lodders in interviews niet aflaat te melden dat jeugd en sportiviteit prominente eigenschappen zijn waarop het CDA hem heeft gekozen, anders waren we dat allang weer vergeten. Vermoeid oogt hij de laatste tijd, en de echte campagne is nog maar net begonnen. De lijsttrekker riep in oktober 'de aanloop is begonnen'. Te vroeg blijkt achteraf, hij staat nu op zijn laatste benen. Onthullend was een foto vorige maand. De lijsttrekker op schaatsen in een poging iets van de glans van al het Olympische goud op hem te laten afstralen. Slappe enkels, de ene schaats wil naar links, de andere schaats naar rechts. Zo blijf je in het midden, maar hard vooruit gaat het niet. Ik herken het, dus maak me er - schaatstechnisch gesproken - niet vrolijk over. Maar bij een lijsttrekker zit er meteen politieke symboliek in. Hij wordt ook nog eens overeind gehouden door twee dames op leeftijd. De dames lijken op mevrouw Borst.

Dat kan geen toeval zijn. PvdA-voorman Kok vertoont ook Borstachtige trekjes. In een van de verkiezingsfilmpjes is hij te zien in een schoolklas, als een vriendelijke en vitale opa in de weer met de kinderen. Hij moet dezelfde kapper hebben als de lijsttrekker van D66. Hij draagt een soortgelijk, stormbestendig kapsel en na het ministerieel sporten moet hij even de kleurshampoo van mevrouw Borst hebben geleend. Er is een treurige poging gedaan zijn rimpels te maskeren. Met te veel pancake, zodat zijn bepoederde gezicht bijdraagt aan de reminiscentie.

Alle lijsttrekkers lijken zich op de een of andere manier te spiegelen aan mevrouw Borst. 'Wiegel doet aan bellenblazerij.' Een uitval van minister Borst naar de voorzitter van de zorgverzekeraars Wiegel? Nee, het blijkt een uitspraak van Bolkestein te zijn.

'Als de wiedeweerga' hoor ik GroenLinks-lijsttrekker Rosenmöller op de televisie zeggen. 'Als de wiedeweerga', ik doe mijn ogen dicht en zie mevrouw Borst voor me.

In intellectuele kringen is het correct verontrust te zijn over het toenemende populisme en de groeiende vervlakking van de Nederlandse verkiezingscampagne. Alleen verpakking, geen inhoud. Alleen pap, geen krenten. De politici geven zich over aan het platte verlangen van het volk aan amusement en persoonlijke details. Een standpunt dat duidt op een onderschatting van het onderscheidingsvermogen van de kiezer en het intellect van de politici.

Er schuilt in de verkiezingscampagne hetzelfde misverstand als in de viering van Koninginnedag. Zaklopen, ringsteken en demonstraties van oude ambachten, wij doen het omdat we denken dat de koninklijke familie het leuk vindt. De koninklijke familie bijt zich er doorheen om het volk niet te bruuskeren. En voor je het weet is het traditie.

Zoiets is er ook aan de hand met de verkiezingscampagne. Niemand gelooft dat als Jorritsma de sterren van de hemel zingt, Zalm achter de flipperkast staat en Dijkstal de saxofoon bespeelt, de kiezers wel zullen toestromen. De kiezers laten er hun keuze niet door bepalen, die denken aan de files, de belastingdruk en het blauw op straat. Elke PR-adviseur weet dat Bolkestein op een zeepkist het laatste is wat kiezers trekt.

De campagne is een ritueel van vermaak. Eens in de vier jaar maken de politici er een spel van. Ze kiezen een thema, dit jaar doen ze Borst. Ook voor het kiezersvolk is het een spel, zoiets als 'Over de rooie' of 'Doet ie het of doet ie het niet' op megaschaal. Met satanisch genoegen vragen de kiezers zich af hoe ver de volksvertegenwoordigers nu weer zullen gaan om de vermeende gunst van het electoraat te verwerven.

    • Joep Habets