Akelige dwarsliggers; DE ONDERVERSTANDSKIES IS MEESTAL DE GROTE BOOSDOENER

Is het verstandig verstandskiezen om preventieve redenen te verwijderen, ook als er geen klachten zijn? Het antwoord is lastig te geven en verschilt voor boven- en onderkaak. Luhrman P., Smeele L.E.: Het lot van niet verwijderde onderverstandskiezen. Nederlands Tijdschrift voor Tandheelkunde 1998; 105:18-20.

VERSTANDSKIEZEN zijn een dubieus bezit, zo luidde ongeveer de titel van een openbare les eind jaren zestig. Dat is nog steeds het geval, met name als deze 'derde molaren' klachten gaan geven. Binnen tandheelkundige kring bestaat, in het geval van symptomen, geen twijfel om deze gebitselementen te verwijderen. Het betreft dan een scala van afwijkingen, variërend van ontstekingen en zwellingen tot pijnklachten van allerlei aard waaronder hoofdpijn, tandbederf van de buurelementen of kaakfracturen door de verzwakking van het kaakbot. De onderverstandskies is meestal de grote boosdoener en de extractie ervan kan een vervelende aangelegenheid zijn, omdat deze kiezen vaak dwars liggen, niet helemaal doorkomen of verscholen blijven in de kaak. In dergelijke gevallen spreekt men van geïmpacteerde elementen en is een bezoek aan de kaakchirurg vaak onvermijdelijk.

Maar wat te doen als er geen sprake is van klachten? Is het dan verstandig verstandskiezen om preventieve redenen te verwijderen? Dit vraagstuk is al decennia binnen de tandheelkundige zorgverlening actueel, maar lastig op te lossen. Want het valt moeilijk te voorspellen wanneer en bij wie een verstandskies zich in de loop van het leven gaat misdragen. Onderzoek is niet eenvoudig, omdat men grote groepen mensen hun hele leven lang zou moeten volgen. Soms zijn er schedelfoto's bij twintigjarigen vervaardigd waarbij men een voorspelling deed dat een verstandskies al dan niet zou doorbreken. Wanneer de patiënt dan zes en twintig jaar was, en nog was op te sporen, werd door de onderzoekers geverifieerd of de voorspelling was uitgekomen. In 94 procent van de gevallen bleek de voorspelling te kloppen. Met name de ruimte achter de laatst doorgebroken kies bleek daarbij bepalend.

Het antwoord op de vraag of die verstandskiezen nu wel of niet moeten worden verwijderd is om meer redenen relevant. Patiënten wordt een boel ellende bespaard, de kans op vervelende complicaties wordt vermeden en de ziektekostenverzekering op tandheelkundig gebied kan aanmerkelijk goedkoper worden. De extractie van deze gebitselementen kost nu jaarlijks tientallen miljoenen.

GEBRUIKELIJK FENOMEEN

De laatste jaren verschijnen in internationale tijdschriften literatuuroverzichten waarin is nagegaan in hoeverre de preventieve verwijdering van verstandskiezen noodzakelijk is. Vastgesteld is dat de diverse studies slecht met elkaar zijn te vergelijken en dat de methoden van onderzoek vaak onduidelijk zijn beschreven. In ieder geval blijkt dat het trekken van verstandskiezen om preventieve redenen een gebruikelijk fenomeen is. Internationaal gaan tandartsen daarbij uit van de gedachte dat deze kiezen op den duur toch klachten geven. Omdat extractie op latere leeftijd tot complicaties kan leiden is het, vanuit die optiek geredeneerd, verstandiger de elementen vroeg te verwijderen.

Uit de systematische analyse van de bestudeerde artikelen komt het beeld naar voren dat vooral adolescenten en jonge volwassenen klachten hebben over doorbrekende verstandskiezen en dat daarbij pathologische veranderingen kunnen optreden. De indruk bestaat dat het vooral de kiezen in de onderkaak betreft. In dergelijke gevallen is extractie de aangewezen ingreep. Bij volwassenen lijkt het verstandig de geïmpacteerde verstandskiezen rustig te laten zitten, omdat het onwaarschijnlijk is dat deze kiezen de oorzaak zullen zijn van pathologische veranderingen in de kaakhoeken.

Is de extractie van deze kiezen bij oudere personen onvermijdelijk, dan wordt de ingreep in het algemeen goed verdragen. Slechts een klein deel van de patiënten blijkt dan problemen te krijgen. In een recent gepubliceerd Nederlands retrospectief onderzoek bleek dat maar bij 1 op de 55 verstandskiezen, in een periode van 5 jaar, de indicatie tot verwijdering werd gesteld. De auteurs stellen vast dat, zolang gegevens over het natuurlijk beloop van de niet-verwijderde verstandskies ontbreken, het preventief verwijderen van een verstandskies gebaseerd is op subjectieve criteria. Wanneer een verborgen verstandskies lange tijd geen problemen oplevert bestaat dus een kleine kans op het alsnog optreden van klachten. Preventieve verwijdering van deze kiezen is dan ook niet noodzakelijk.