Militair complotdenken

Hugh McDaid & David Oliver: Robot Warriors. The Top Secret History of the Pilotless Plane. Orion Media, 208 blz. ƒ 74,45

Militaire bladen besteden regelmatig aandacht aan geheime Amerikaanse vliegtuigprogramma's, gefinancierd uit geheime defensie-fondsen, ook wel het black budget genoemd. Ze vliegen rond, is de unanieme conclusie van de pers, maar wat 'ze' nu precies zijn, dat blijft even duister als het budget dat de mysterieuze projecten zou financieren.

Vooral over de 'Aurora', een spionagevliegtuig dat met behulp van een exotische voortstuwingsmethode een snelheid van zes maal die van het geluid zou kunnen halen, is veel gespeculeerd. Waarnemingen van vreemde condensstrepen, geheimzinnige motorgeluiden, al even merkwaardige vliegende objecten en het ontbreken van een opvolger van het gevierde SR-71 Blackbird-spionagetoestel voeden de hardnekkige geruchtenstroom. David Oliver en Hugh McDaid komen in Robot Warriors met een andere verklaring voor al die observaties. Hun boek is een naslagwerk waarin alle types militaire 'pilootloze' vliegtuigen worden beschreven. Militairen zijn steeds enthousiaster geworden over de onbemande toestelletjes. Ze zijn te gebruiken als vliegende spionnen, als doelaanwijzers en als kamikaze-toestel - maar dan zonder inzittende. Een betaalbaar overzichtswerk van al deze robots ontbrak tot op heden.

Robottoestellen, zo blijkt uit dit uitgebreid gedocumenteerde boek, zijn eigenlijk al zo oud als het vliegtuig zelf. Al in de Eerste Wereldoorlog bedacht de Amerikaan Charles F. Kettering een door een propeller aangedreven, gevleugelde bom: de Kettering Bug. Het apparaat kon nog 'geprogrammeerd' worden ook. Na het opstijgen zorgde een klein, tweede motortje voor het langzaam losschroeven van een cruciale vleugelmoer. Na een tevoren vastgesteld aantal omwentelingen van dit motortje - en dus na een zekere vliegtijd en afstand - lieten de vleugels los en de bom stortte ter aarde. Het beoogde doel werd zelden geraakt.

Eenzelfde uitleg valt de onbemande vliegtuigen ten deel die rondvlogen ten tijde van de Tweede Wereldoorlog, 'Vietnam', de Arabisch-Israelische oorlogen, en de Golfoorlog, waar Iraakse soldaten zich aan de robots probeerden over te geven. Zelfs de meest recente militaire ontwikkelingen in het voormalige Joegoslavië - de CIA opereert met de toestellen vanaf Kroatische en Albanese vliegbases - komen aan bod.

Oliver en McDaid, respectievelijk hoofdredacteur van het Britse maandblad Air Forces Monthly en documentaire-maker voor onder meer de BBC, stellen dat naast de gewone UAV's ook bewapende robots operationeel zijn. Het zou gaan om onbemande bommenwerpers. Deze Unmanned Combat Aerial Vehicles, UCAV's, zouden verantwoordelijk zijn voor al die raadselachtige 'Aurora'-observaties. Die redenering is eenvoudig te volgen: de Amerikaanse luchtmacht heeft begin jaren negentig een reeks vliegtuigen uit gebruik genomen zonder gelijkwaardige opvolgers in dienst te nemen. Het gaat om vliegtuigen die zijn ontworpen voor de zogeheten SEAD-missies, de suppression of enemy air defences. Deze vliegtuigen hebben daarentegen nog steeds bestaansrecht, want luchtverdedigingssystemen worden met de agressieve exportpolitiek van Rusland steeds gevaarlijker. Ook het neerschieten van de Amerikaanse piloot Scott O'Grady boven Bosnisch Servië onderstreepte het belang van SEAD-toestellen. Eerste conclusie: er vliegen geheime SEAD-toestellen rond.

Een tweede aanwijzing voor het bestaan van zulke geheime toestellen is, dat McDonnellDouglas in 1991 van minister van defensie Dick Cheney te horen kreeg dat het A-12 Avenger II marine-vliegtuig wegens technische onvolkomenheden en verregaande kostenoverschrijding niet in productie zou worden genomen. Maar sindsdien is de karakteristieke driehoekige vorm van de Avenger II echter vaak in de lucht gezien; de autoriteiten zeggen van niks te weten.

Voor het bestrijden van vijandelijke luchtdoelraketten zijn onbemande vliegtuigen te verkiezen boven toestellen mèt piloten. En aangezien robottechnologie volgens de auteurs volwassen is geworden en onbemande bommenwerpers dus technisch haalbaar zijn, zou de eindconclusie onontkoombaar zijn: er vliegt een geheime robotbommenwerper van McDonnelDouglas rond.

Dit soort speculatie is aanlokkelijk en verkoopt ongetwijfeld goed. Maar ze bergt wel het risico in zich het hele boek te dateren, want robottechniek is allesbehalve volgroeid. De ultramoderne robotvliegtuigen die boven Bosnië zijn ingezet hebben doorlopend te kampen met problemen. Volgens officiële meldingen zijn er al vier neergestort.