Mandela na 34 jaar weer advocaat

JOHANNESBURG, 20 MAART. De oud-advocaat en voormalige amateur-bokser, nu president van Zuid-Afrika, gaf de rugbybaas een hand en nam plaats in het getuigenbankje, om vervolgens zijn opponenten op ouderwetse wijze de oren te wassen. Plaats van handeling: zaal 6E van het Hooggerechtshof in Pretoria.

Zaak: gedaagde Nelson Rolihlahla Mandela versus uitdager Louis Luyt, voorzitter van de Suid-Afrikaanse Rugbyvoetbalunie. Reden: de president had een onderzoekscommissie benoemd naar vermeend racisme, nepotisme en corruptie in de rugbybond. Luyt sprak die verdenkingen fel tegen. Mandela had tevoren gewaarschuwd voor de precedent-werking: “Sinds 1994 heb ik 26 commissies benoemd. Als alle partijen in die zaken me gaan vragen te getuigen komt er van regeren niets meer terecht. Niettemin, ik sta niet boven de wet.”

Het was op 20 april 1964 dat de toenmalige ANC-activist Mandela zich voor het laatst in een rechtszaal moest verantwoorden. Toen was hij de hoofdverdachte in het beruchte Rivonia-proces en kreeg hij overeenkomstig de apartheidswetten levenslange gevangenisstraf wegens hoogverraad. “Ik ben een zwarte man in een blanke rechtszaal”, zei hij toen. Gisteren en vandaag stond hij weer tegenover een blanke rechter, William De Villiers, een man van de oude stempel die ooit bezwaar maakte tegen zwarte advocaten bij de balie.

Mandela leefde zich zichtbaar uit in zijn oude métier - hij was in de jaren vijftig een gevreesd verdediger van kleine (zwarte) lieden in Johannesburg. Vijfeneenhalf uur lang bleef de 79-jarige leider fier rechtop staan en negeerde hij herhaalde uitnodigingen om te gaan zitten. Een gevangenschap van 27 jaar tastte zijn gewrichten, maar niet zijn redenaarstalent aan. Mike Maritz, de advocaat van de rugbybond en een doorgewinterde pleiter, moest keer op keer zijn meerdere erkennen in Mandela. Louis Luyt werd door gedaagde omschreven als een “dictator” die oppositie binnen de rugbybond “genadeloos” neersloeg. De staatspresident memoreerde de grote steun die hij had gegeven aan het nationale rugbyteam, de Springbokken, bij het veroveren van de wereldcup in 1995. De houding van Luyt omschreef Mandela dan ook als “koud, ondankbaar en zonder respect”. Maar na afloop was de advocaat Mandela weer de joviale president. Hij schudde opnieuw Luyts hand en maakte grapjes.