D66 reageert beter op verlies dan CDA in 1994

De analyse uit dit artikel is gebaseerd op de uitzendingen van RTL4-nieuws en het NOS-journaal van half acht, respectievelijk acht uur, alsmede op 366 politieke artikelen uit de landelijke dagbladpers van woensdag 4 maart tot en met dinsdag 17 maart. Uit dit nieuws werden 1.378 zogeheten kernbeweringen gedistilleerd. Het geanalyseerde nieuws uit 1994 is afkomstig uit dezelfde media en heeft betrekking op de overeenkomstige periode van twee weken na de gemeenteraadsverkiezingen. De steekproefomvang was kleiner dan in 1994 (954 kernbeweringen).

Terwijl in het nieuws van vorige week vooral aan de orde was welke partij er nu eigenlijk gewonnen dan wel verloren had, werd in de afgelopen week de media-aandacht vooral gericht op D66 als de gedoodverfde verliezer. Na de gemeenteraadsverkiezingen van 2 maart 1994 ging het precies zo. Ook toen verschoof de aanvankelijke aandacht voor de vraag wie er verloren of gewonnen had naar de grote verliezer van toen, het CDA.

In 1994 ging in de twee weken na de gemeenteraadsverkiezingen 42 procent van het politieke nieuws over het CDA. In de afgelopen twee weken ging 36 procent van het politieke nieuws over D66. De verliezers krijgen dus veel aandacht, maar op welke wijze komen ze in het nieuws? Kunnen ze via de media-aandacht hun blazoen nog zuiveren? In dit artikel analyseren we hoe D66 het eraf bracht in vergelijking tot het CDA vier jaar geleden.

Tien procent van het nieuws over het CDA na de gemeenteraadsverkiezingen bestond uit nieuws over interne strubbelingen. Het rommelde binnen het CDA en men bestookte elkaar via de media. In de afgelopen weken vielen de D66-prominenten elkaar niet af. De media besteedden wellicht daarom ook veel minder aandacht aan de interne verhoudingen bij D66 (5 procent). Een nieuw probleem voor D66 is nog wel dat ook minister Wijers verantwoordelijk gehouden wordt voor onverantwoorde overheidssteun aan Philips.

In 1994 kwam het CDA na de gemeenteraadsverkiezingen wederom in het nieuws met bevriezing van de AOW, de kwestie waaraan het CDA zich in januari 1994 geweldig vergaloppeerd had. Door een enquête van KRO-Brandpunt, waaruit bleek dat driekwart van de eigen CDA-achterban het ook oneens was met de CDA-plannen, draaide medio maart het nieuws opnieuw om het AOW-standpunt van het CDA. Het CDA haalde ook nog het nieuws omdat het plan om op de huursubsidie te bezuinigen toch maar werd geschrapt. Kortom, het CDA haalde in 1994 voor 37 procent het nieuws met thema's waaraan de partij geen eer kon behalen.

Vergeleken met het CDA in 1994 profiteerde D66 wel van de natuurlijke media-aandacht voor de verliezer. D66 heeft het heft in eigen handen genomen door juist nu met een initiatief-wetsontwerp te komen over euthanasie, een kwestie waarop D66 zich als de meest vrijzinnig-liberale partij kan profileren, met name ten opzichte van de christen-democraten. Behalve voor de euthanasie-kwestie was er in de afgelopen week aandacht voor de wenselijkheid van de 24-uurseconomie. In het NOS-journaal van 17 maart, bijvoorbeeld, kondigde Philip Freriks aan: kerken willen niet offeren op altaar van de economie. De kerken betogen dat grotere vrijheden voor ondernemers - denk aan de verruimde Winkelsluitingswet - gemeenschappelijk gedeelde vrije tijd en een geregeld gezinsleven onmogelijk maken. Neem tijd om te leven is het motto waaronder handtekeningen worden ingezameld die in juni aangeboden zullen worden aan minister Wijers (D66).

Het zijn thema's die herinneringen oproepen aan de oude tegenstelling tussen rekkelijken en preciezen uit de zestiende eeuw. Zowel D66 als het CDA kunnen er garen bij spinnen. Voor de VVD zijn deze thema's in beginsel ongunstig: liberale kiezers zien D66 weer als alternatief; voor christelijke kiezers wordt de overstap naar de VVD moeilijker. VVD-leider Bolkestein zal nu niet zoals in 1994 met een schuin oog naar CDA-kiezers straffeloos kunnen betogen dat christelijke waarden gewenst zijn.

Overigens heeft het CDA de toegeworpen handschoen nog nauwelijks opgenomen, althans dat komt niet in het nieuws tot uitdrukking. Misschien is het CDA ook in deze verkiezingscampagne nog niet scherp genoeg, of weet het CDA te goed dat al te extreme standpunten over euthanasie of over de 24-uurseconomie ook bij een deel van de eigen achterban slecht vallen. Of is het CDA met het oog op de komende kabinetsformatie nu al bezorgd dat eigen standpunten de paarse partijen weer in elkaars armen drijven?