Bolkestein speelt graag met imago van dwarsligger

VVD-leider Bolkestein, die bekendstaat als intellectueel én als dwarsligger, heeft weer eens de knuppel in het hoenderhok gegooid. Is dat slim? Of zal zijn imago zich tegen hem keren?

DEN HAAG, 20 MAART. Bolkestein doet het weer. Door het besluit over een dure spoortunnel in twijfel te trekken, werpt de VVD-leider zich op als de man die hardop zegt wat anderen denken. Het is in vier jaar tijd zijn handelsmerk geworden, maar verhoogt het zo vlak voor de verkiezingen ook zijn handelswaarde?

“Als ik de kans schoon zie, zal ik zeker proberen daar weer vanaf te komen”, zei Bolkestein eergisteren over de 900 miljoen gulden kostende tunnel voor de hogesnelheidslijn (HSL). Het kabinet heeft anderhalf jaar geleden tot aanleg van de tunnel besloten om het Groene Hart van de Randstad te sparen. “Bent u wel eens op die plek geweest”, vroeg Bolkestein zijn interviewers van het ANP. “Het is alleen maar gras.”

De VVD-leider zei het eerder genomen besluit bij de komende kabinetsformatie opnieuw aan de orde te willen stellen. De spoorlijn kan wat hem betreft net zo goed door als onder het weiland lopen. Het daardoor uitgespaarde geld kan beter worden besteed aan andere infrastructurele projecten.

Aan zijn verhaal zitten enkele haken en ogen die Bolkestein niet noemde.

De komende maand wordt het tracé-besluit genomen dat de preciese route voor de hogesnelheidslijn vastlegt. Wanneer tijdens de kabinetsformatie de tunnel alsnog wordt geschrapt, is een nieuw besluit nodig, voorafgegaan door een nieuwe inspraakronde. Daardoor wordt de aanleg met enkele jaren vertraagd en dat is weer in strijd met een andere wens van Bolkestein: doortastend bestuur.

Evenmin is duidelijk hoeveel geld het schrappen van de tunnel eigenlijk oplevert. De hogesnelheidslijn moet voor een deel privaat worden gefinancierd. Dat geld is er nog niet, en kan dus ook nog niet worden bespaard om elders te worden uitgegeven.

Ten derde kan het ter discussie stellen van eerder genomen besluiten in een met compromissen bestuurd land als Nederland een doos van Pandora openen. “Kunnen we dan de Apache-helikopters ook afbestellen”, vroeg PvdAminister De Boer (VROM) gisteren in een verwijzing naar een prijzig kabinetsbesluit waaraan de VVD wellicht wat meer waarde hecht dan haar eigen partij.

Maar doen dit soort kanttekeningen ertoe? Bolkesteins betoog deed in al zijn eenvoud denken aan zijn eerdere waarschuwingen over het opnemen van relatief veel asielzoekers en aan het opgeven van de harde gulden, om het tot twee te beperken. De politieke reacties erop ook. “Onbespreekbaar”, zei D66. “Ongeloofwaardig”, vond het CDA.

Voor de reactie van de kiezers is de grootste krant van Nederland, De Telegraaf, soms een betere graadmeter: “Een tunnel onder een paar koeien is pure geldverspilling” schrijft de krant vandaag. “Beter ten halve gekeerd dan ten hele gedwaald.” Kortom, het voorstel van Bolkestein zal bij de formatie wellicht weinig kans maken, maar dan zijn de verkiezingen al achter de rug.

Zonder politieke risico's is deze afweging, als die zo bij het campagneteam van de VVD is gemaakt, niet. Bij de gunstige opiniecijfers voor de liberalen valt op dat de partij kan concurreren met de PvdA, maar dat de partijleider in persoonlijk gezag ver achterblijft bij die van de PvdA.

Premier Kok heeft volgens kiezersonderzoek het imago van fatsoenlijk en betrouwbaar, Bolkestein dat van intelligent en een dwarsligger.

Het is een imago dat de VVD nog kan opbreken als de verkiezingsstrijd wordt teruggebracht tot een duel om het premierschap. En een imago dat Bolkestein deze week weer heeft bevestigd.