Bleke Bet tussen de boeven

René Appel: Tweestrijd. Bert Bakker, 304 blz. ƒ 29,90

Manon is achttien en werkt in de Amsterdamse slagerij van haar vader. Haar wereld is een wereldje, van alledaagse genoegens ('de zon, de zee, het strand, zo simpel was het') en bevolkt door de Katja's en Linda's uit de roddelbladen die ze leest. Manon is niet zo moeilijk, ze heeft geen last van girl power of van wat dan ook.

Met die paar kenmerken moet de hoofdpersoon van Tweestrijd, een nieuwe psychologische thriller van René Appel, het doen. Appel had maar om zich heen hoeven kijken naar de tuttige Anita's, glamoureuze chickie's of stoere gabberinnetjes die de straten bevolken om van zijn hoofdpersoon iemand te maken. Hoe Manon er uitziet, hoe ze beweegt, hoe ze doet, wordt niet duidelijk. Zo blijft zij een bleke Bet, die als tiener in het hoofdstedelijke uitgaansleven bovendien ongeloofwaardig is met haar onnozele gedrag. Dat doet er toe, want Manon domineert het verhaal en als lezer kom je daar nu maar moeilijk in.

Haar vriendje Roy zie je duidelijker voor je. Deze charmante etterbak is getekend door één overheersende karaktertrek: hij wil niet deugen. Hij leidt een schimmig bestaan, doet 'iets' met auto's en brengt pakketjes rond, bezigheden die hij in een ommezien verricht, maar waar hij een pak geld aan over houdt. Ra ra, hoe kan dat, maar Manon doet of haar neus bloedt. Ze trekt gewoon bij Roy in, laat het saaie bestaan in de slagerij voor wat het is en raakt zwanger.

Prompt is het uit met het lieve leventje. Zij wil de baby houden, hij moet er niet aan denken. Hij komt trouwens steeds vaker laat thuis of helemaal niet. En op een keer komt hij thuis met roestbruine vlekken op zijn broek. Hij is te ver gegaan, ze voelt het en als ze later in de krant een bericht leest over de moord op een caféhouder kan ze haar ogen er niet meer voor sluiten: haar Roy is fout, heel fout. De politie heeft het ook in de gaten en zet haar onder druk. Zwicht ze, dan loopt Roy de kans voor vijftien jaar te worden opgeborgen. Zo ver komt het niet, en weer op vrije voeten steekt Roy al zijn tijd in een bezigheid, waar je steeds vaker alarmerende berichten over hoort: stalking. In het nawoord laat Appel weten, dat hij het gegeven voor zijn boek ontleende aan een uitzending van het praatprogramma De Ronde van Witteman die daar aan was gewijd. Door de ogen van Manon maakt Appel goed navoelbaar waar stalking toe leidt: angst die nooit wijkt en die het eigen huis tot een gevangenis maakt.

Tegen die tijd zijn de eerste honderd bladzijden gek genoeg al om. Hoe Appel het klaarspeelt heb je eerst niet in de gaten, maar na een stroef begin laat Tweestrijd zich steeds minder makkelijk wegleggen. Al is stalking een thema van een prangende actualiteit, de vorm waarin het is gegoten is weinig spectaculair. Appel moet het dan ook niet hebben van snelle actie, zijn vakmanschap schuilt in de uitwerking van het verhaal.

In plaats van plotdichtheid is hier juist sprake van het uitsmeren van het verhaal in een subtiele, nuchtere en minimale verteltrant. Dat minimalisme werkt bij Manon niet goed omdat haar rol te groot is, maar wel bij de minder belangrijke personages. Roy, kroegbaas Ad, kale Sjors en ene Willem, een dommekracht die Sjors als lijfwacht gebruikt: er zijn weinig woorden nodig om hen neer te zetten en ze hebben weinig tekst. In dit criminele milieu wordt de taal gesproken van de onderlinge verstandhouding: je weet van elkaar wat nodig is, de rest is overbodig. Die laat Appel dan ook weg. Het resultaat is een boek vol korte, dwingende zinnetjes in een woordkeus die net zo simpel is als de penose die hij beschrijft: 'Wat doe je tegenwoordig?' 'Transport en distributie.' 'Klinkt mooi. Schuift 't een beetje?' 'Zeker weten.' 'Gevaarlijk?' 'Niet echt.' Dat leest vlot weg, maar erg fraai is het niet.

Appels snelle verteltrant stuwt het verhaal voort tot een einde, waarin de onderhuidse spanning die over het hele boek tot ontlading komt. Het boek beslaat een tijdspanne die ongeveer gelijk is aan een zwangerschap: tegen het einde loopt Manon op alle dagen. De zwangerschap is slim bedacht van Appel, haar positie maakt haar nog meer tot slachtoffer dan ze toch al was en het brengt haar als het ware tot leven. Zodat je tijdens de ontknoping toch nog je hart voor haar kunt vasthouden.