Niemand wil bloeden voor uitbreiding van EU

Met de uitwerking van de 'Agenda 2000' door de Europese Commissie beginnen de problemen voor de EU nu pas echt.

BRUSSEL, 19 MAART. In Brussel wordt al gesproken van het pakket-Santer: de reeks ingrijpende maatregelen die voorzitter Santer van de Europese Commissie gisteren presenteerde. Met zijn pakket wil Santer de Europese Unie voorbereiden op de periode 2000-2006 ('Agenda 2000'), waarin de eerste landen uit Oost-Europa moeten toetreden. De voorgestelde hervormingen betreffen het Europees landbouwbeleid en de structuurfondsen: samen goed voor ruim 80 procent van de EU-begroting.

De Commissie waarschuwt dat landbouwhervormingen nodig zijn - ook zonder de uitbreiding. Zo niet, dan zou de EU straks weer kampen met voedselbergen. Heftige reacties zijn inmiddels losgebarsten - niet alleen van protesterende boeren, maar ook van de regeringen uit de lidstaten, die het laatste woord hebben over de hervormingen. Het belooft dan ook nog een hevig getouwtrek te worden, dat naar verwachting pas goed op gang komt na de Duitse verkiezingen komen najaar. De vraag is wat daarna overblijft van de voorstellen. Commissievoorzitter Santer zei gisteren dat hij “geen illusies” had over de problemen die de EU nog te wachten staan.

Ook de dans om de structuurpotten, met geld voor arme regio's, kan nu beginnen. De Commissie stelt niet een bezuiniging voor, maar een concentratie van de subsidies voor die regio's die het echt nodig hebben. Momenteel profiteert meer dan de helft van de EU-bevolking van de structuurgelden, dat moet volgens de Commissie worden teruggebracht tot hooguit 40 procent. De lobby voor de structuurgelden was in Brussel al op gang gekomen: een vreemd aandoend opbieden van landen die zich zo arm mogelijk voordoen.

Vooral Groot-Brittannië en Nederland zien in de structuurfondsen een manier om hun nettopositie (het verschil tussen betalen aan en ontvangen uit Brussel) te verbeteren. Maar Eurocommissaris Wulf-Mathies gaf Nederland gisteren te verstaan dat het niet hoeft te rekenen op extra steun. De Eurocommissaris stelt wel voor dat geen enkel land meer dan eenderde verliest van het geld dat het nu ontvangt voor regio's in structurele crisis.

Momenteel gaat ongeveer de helft van de structuurgelden naar Spanje, Portugal, Griekenland en Ierland. Spanje protesteerde vorig jaar heftig dat het niet voor de kosten van de uitbreiding wil opdraaien. Nog altijd maakt Madrid zich hardop zorgen, maar het rekent nu toch op een flink deel van de fondsen omdat werkloosheid (in Spanje op EU-recordhoogte) zwaar meeweegt bij de criteria voor steun. Griekenland viel volgens gisteren gepubliceerde cijfers van Eurostat in 1995 nog geheel onder het criterium voor meest arme gebieden, waarnaar tweederde van het totale bedrag aan structuurgeld gaat. Portugal zou er deels uitvallen, Ierland in zijn geheel. Zij rekenen echter op een overgangsregeling tot 2006.

Uit het pakket-Santer spreekt een tendens om lidstaten meer invloed te geven op het Europees beleid. Zo wil de Commissie een deel van de steun aan de boeren overmaken in 'nationale enveloppes', die lidstaten naar eigen goeddunken kunnen besteden. Ook bij de structuurfondsen is sprake van 'renationalisatie' van bevoegdheid. De Commissie stelt voor dat naast de door haar opgestelde criteria voor regio's met structurele problemen, lidstaten ook zelf criteria kunnen voorstellen. Voor de hele Europese Unie mag het aandeel nationale ('zachte') criteria niet boven de 50 procent uitkomen, maar voor Nederland (dat niet aan de Commissie-criteria voldoet) zou dit voor 100 procent kunnen gelden. Ook bij het uiteindelijk toewijzen van de structuurgelden krijgen lidstaten een grotere rol. Op die manier laat de Commissie het aan de lidstaten over om de pijn van de concentratie van de structuurgelden te verdelen.

De gisteren gelanceerde plannen waren een uitwerking van de vorig jaar gepresteerde Agenda 200. Het is nu aan de lidstaten om er over te beslissen. Een aantal landen, waaronder Nederland, wil eerst weten wat het totale financiële plaatje wordt: hoeveel moeten zij na 2000 gaan betalen aan Brussel? De Europese Commissie beloofde gisteren dit najaar met voorstellen te komen over de toekomstige bijdragen van de lidstaten. De uitwerking belooft een hevig gevecht te worden, want niemand wil meer betalen - zelfs Duitsland, dat decennialang zonder morren de grootste Zahlmeister was, wil minder afdragen aan Brussel. Waar het allemaal om begonnen is, de EU voorbereiden op de uitbreiding naar Oost-Europa, daar wil niemand echt voor bloeden.