Joke Zijlstra stopt na 'The Voice Ghost' met dansen; 'Er zullen wel mensen zijn die me een vampier vinden'

Vanavond gaat in de Rotterdamse Schouwburg het derde programma van De Rotterdamse Dansgroep in première. Voor danseres Joke Zijlstra is 'The Voice Ghost' het laatste programma waarmee ze in het land te zien is. “Op het toneel sta ik soms aan mijn kinderen te denken.” The Voice Ghost en Natura Naturata, door De Rotterdamse Dansgroep, 19-21/03, Rotterdamse Schouwburg, inl. (010) 411 81 10, daarna op tournee door het land.

ROTTERDAM, 19 MAART. “Dansers die wíllen stoppen, bestaan volgens mij niet.” Joke Zijlstra, voormalig gevierd danseres bij het Nederlands Danstheater en sinds vijf jaar verbonden aan De Rotterdamse Dansgroep, besloot dit seizoen haar laatste passen te dansen. Niet van harte, maar zonder snikken komt daarmee een einde aan de twintigjarige carrière van een lastig natuurtalent.

In de artiestenfoyer van de Rotterdamse schouwburg legt de nu 38-jarige Zijlstra haar afweging uit: “Ik zou bij wijze van spreken nog tien jaar kunnen dansen. Lichamelijk is alles nog goed en ik leer nog steeds bij. Maar als alleenstaande moeder is een bestaan als danseres niet langer haalbaar. Mijn kinderen zijn nu 9 en 8. Op een gewone werkdag zie ik ze maar een paar uurtjes. Als ik een voorstelling heb, zie ik ze soms alleen 's ochtends even. Dat gaat me aan het hart, ook op het toneel. Dan sta ik opeens aan ze te denken. Je voelt van twee kanten de druk. Dat kan ik niet meer opbrengen”.

“Maar”, verzekert Zijlstra met een ironische pluralis majestatis “we gaan weg met stijl”. In het land is Joke Zijlstra de komende maanden nog te zien in The Voice Ghost van de Italiaanse choreograaf Jacopo Godani, dat vanavond in de Rotterdamse Schouwburg in première gaat. Daarna danst ze nog slechts in het jaarlijkse workshop-programma van de Rotterdamse Dansgroep en tijdens een voor haar georganiseerde afscheidsvoorstelling op 30 mei.

In 1988 leek het er al eens op dat Joke Zijlstra als 29-jarige haar dansloopbaan zou beëindigen. Ze verwachtte haar eerste kind en vertrok na tien jaar bij het Nederlands Danstheater. “Ik dacht zelf altijd dat ik op mijn dertigste zou stoppen. Dat bleek een vergissing. Ik beschouw de afgelopen vijf en een half jaar dan ook als een cadeautje van Käthy.”

Käthy Gosschalk, artistiek leidster van De Rotterdamse Dansgroep, zag Zijlstra een aantal jaren geleden dansen tijdens een gala-voorstelling en vroeg haar mee te doen aan een project. Zo kreeg Zijlstra's danscarrière dankzij Gosschalk een nieuwe impuls. Dat was niet voor het eerst.

“Zij haalde me in 1977 als jong meisje al van de academie en zette me meteen aan het dansen. Ik heb van Käthy heel veel geleerd. Ze heeft me geleerd mijn karakter te tonen.”

Dat karakter, haar natuurtalent en haar expressieve dansstijl vielen ook op bij Jí Kylián, die haar een jaar later naar het Nederlands Danstheater haalde en koppelde aan die andere sterdanser, Nacho Duato. Haar duetten met de Catalaanse danser beschouwt ze nog steeds als hoogtepunten in haar loopbaan.

“We pasten zo goed bij elkaar. Twee uitgesproken karakters, dat gaf spanning. Met Nacho wist je nooit wat er ging gebeuren. Soms keek hij me zo aan in de coulissen, dan had hij een rare bui. Vervolgens sleepte hij me het hele toneel over. Die intensiteit heb ik nooit met andere partners beleefd.”

Karakter tonen, je eigen persoonlijkheid durven laten zien, daar gaat het volgens Zijlstra om. Vooral op het podium. “Ik wil op dat toneel een mens zien die echt is, eerlijk is. Je moet daar staan met hetzelfde gevoel waarmee je een borsteltje bij de Hema koopt. Heel antroposofisch allemaal. Maar ik heb vanaf mijn veertiende dan ook heel veel van Rudolf Steiner gelezen, toevallig precies de leeftijd waarop ik begon met dansen.”

“Ik weet dat ik niet de makkelijkste ben. Er moeten mensen zijn die me een vampier vinden. Dat is niet terecht. Ik ben eerlijk, en dat wordt niet altijd op prijs gesteld. Maar dat kan mij niet schelen. Ik ben trouwens op mijn hoge leeftijd al een stuk milder geworden.”

Voor een danseres is die leeftijd inderdaad hoog. Van alle kunsten is de dans misschien wel de meest meedogenloze. De ouderdom treedt bij een danser relatief vroeg in. De meesten moeten stoppen tussen hun dertigste en hun vijfendertigste. Zijlstra is er niet van ondersteboven: “Eerlijk gezegd heb ik nooit echt nagedacht over de periode na mijn carrière. Het gat? Daar ben ik niet bang voor. Natuurlijk zal ik het dansen missen en sommige collega's, maar dat is allemaal relatief, het gaat voorbij. Eerst zal ik moeten aftrainen. Anders krijg je verschrikkelijke pijn in je spieren. Daarna ga ik een jaartje genieten van mijn kinderen en verder niets. Ik wil niet van het een in het ander meer hollen.”

Ambities in de danswereld heeft Joke Zijlstra dan ook niet meer. “Choreograferen? Dat kan ik helemaal niet, en voor lesgeven heb ik ook geen talent. Toch zal op een gegeven moment weer de kost verdiend moeten worden, want van dansen word je in dit land niet rijk. Je moet hier betalen om te kunnen dansen. Maar wat ik ga doen weet ik echt nog niet. Ik ben jaren geleden wel eens gevraagd voor een filmrol. Dus misschien wordt ik wel actrice, daar kun je in ieder geval heel oud mee worden”.