Instroom jongeren in top bedrijven stagneert

Uit het jaarlijkse onderzoek van het bureau Elite Research naar mutaties in de top van het bedrijfsleven blijkt dat de instroom van jongeren in de raden van bestuur stagneert. De jongeren die begin jaren negentig de top bereikten, consolideren hun macht.

NIJMEGEN, 19 MAART. Het commissariaat is geen luizenbaantje meer, zo is de indruk die oprijst uit een onderzoek onder de 700 (om precies te zijn 723, zie noot) grootste bedrijven. Daarvoor is een reeks aanwijzingen. De gemiddelde leeftijd waarop commissarissen vertrekken is in 1997 gedaald, vooral doordat het aantal vertrekkende veertigers is verdubbeld. Verder werd de omloopsnelheid in de raden van commissarissen groter, wat blijkt uit het feit dat zowel de nieuwkomers als vertrekkers in aantal toenemen. Ook is er, na een rustig 1996, weer een stijgende tendens te bespeuren in de factor geheimzinnigheid bij het vertrek van commissarissen. Zoiets wijst vrijwel altijd op gedonder.

Hoewel de oorzaken van dit alles niet zo gemakkelijk zijn aan te geven, biedt het onderzoek onder de top-700 toch een paar aanwijzingen. Met name fusies en reorganisaties leiden nogal eens tot mutaties in de RvC's. Vooral leden van de raden van bestuur waren daarvan in 1996 het slachtoffer. In 1997 werd die rol overgenomen door hun toezichthouders.

Soms is het vertrek van commissarissen het gevolg van een belangenconflict, waar zij na een fusie of overname in terechtkomen. Misschien speelt ook de tendens om kritischer te zijn over de rol van commissarissen een rol. Het afgelopen jaar pleitte een commissie onder leiding van oud Aegon-topman Peters ervoor commissarissen sterker aan te spreken op hun verantwoordelijkheid voor het bedrijfsbeleid. Kennelijk gebeurt dat.

Intussen wordt de omvang van de raden van bestuur alsmaar groter, nu al voor het derde achtereenvolgende jaar. Een reden die er in 1997 uitsprong is fusie. Het samenvoegen van bedrijven houdt immers ook het samenvoegen van de bestuurscolleges in; gewoon een kwestie van schaalvergroting. Een andere reden is dat sommige bedrijven - zoals Philips, Ubbink en BolsWessanen - divisiedirecteuren naar de raad van bestuur haalden, wellicht om de operationele kennis van dit college te versterken.

Wat erg opvalt is dat vertrek wegens onenigheid uit een raad van bestuur vorig jaar veel minder voorkwam dan in 1996. Ook de omloopsnelheid van komende en gaande RvB-leden, die in 1996 een hoogtepunt bereikte, is weer wat aan het dalen. Bestuursleden slagen er daarnaast weer vaker in hun pensioengerechtigde leeftijd te halen.

De gemiddelde leeftijd van nieuwelingen in raden van bestuur en commissarissen is 50 respectievelijk 58. In beide gevallen was in 1997 sprake van een stijging, wat dus haaks staat op de vaak beleden noodzaak van verjonging van de bedrijfstoppen. De gemiddelde leeftijd van de vertrekkende bestuurders bleef met 55 jaar ongeveer hetzelfde, die van vertrekkende commissarissen daalde van 65 naar 61. Hierdoor is de macht in het bedrijfsleven nu vrijwel helemaal in handen van mannen die hun carrière begonnen in de jaren zestig. Naar het zich laat aanzien houden zij verjonging tegen en heeft de lost generation van de jaren zeventig - thans tussen de 40 en 50 jaar oud - voorlopig het nakijken. De trend naar academisering van de raden van bestuur en commissarissen, die in 1996 al zichtbaar werd, zette in 1997 door. Van de bestuursleden heeft nu 62 procent een titel, van de commissarissen 54 procent. Vooral de doctorandussen, maar ook de juristen bezetten de raden van bestuur stormenderhand. De drs'en doen het ook goed in de raden van commissarissen, waar zij zich steeds meer in het gezelschap bevinden van ingenieurs (ir.).

In tijden van voorspoed worden mensen vaak behoudzuchtiger. En inderdaad: de mutaties in de bedrijfstoppen in 1997 roepen een sterke indruk van conservatisme op. Het tegenhouden van verjonging is daar een aanwijzing voor, evenals (wellicht) de hernieuwde opmars van adellijke personen - in '97 was het aantal toetreders tot RvC's en RvB's met blauw bloed tweemaal zo groot als het aantal vertrekkers. Intussen blijft het aantal vrouwen in de top minimaal. In 1997 werd de benoeming van slechts twee vrouwen tot commissaris gepubliceerd (C. Habbema bij Weekbladpers en L. Engering bij de Bank Nederlandse Gemeenten) en één benoeming in de managementtop (A. Kemna, die directeur werd bij Robeco).

In de conservatieve trend past ook het fenomeen dat sommige bedrijven oud-bestuurders terughalen om de rommel van hun opvolgers op te ruimen. Voorbeelden zijn Koninklijke Bijenkorf Beheer en Neways Electronics. Een analyse van de benoemingen in de raden van commissarissen laat trouwens zien dat recrutering van nieuwelingen nog steeds in belangrijke mate gebeurt vanuit de netwerken van de zittende commissarissen. Ook wat dat betreft is de vernieuwingsdrift klaarblijkelijk gering.

Bedrijven met meeste mutaties (bedrijf aantal mutaties)

Robeco NV (18)

MeesPierson NV (17)

Philips Electronics NV (16)

SNS Reaal Groep (14)

Enhobel (8)

Koninklijke PTT Nederland NV (8)

Kon. Ned. Hoogovens en Staalfabrieken NV (7)

Océ NV (7)

Friesland Coberco Dairy Foods (7)

Generale Bank Nederland NV (7)

NV Koninklijke KNP BT (7)

Koninklijke Frans Maas Groep NV (7)

Bron: Elite Research