Het 'goede' gezicht van de BJP; Atal Behari Vajpayee

NEW DELHI, 19 MAART. Atal Behari Vajpayee - de vandaag geïnstalleerde premier van India - staat bekend als de gematigde leider van de nationalistische Bharatiya Janata Party (BJP), de Indiase Volkspartij. De 71-jarige, alom gerespecteerde Vajpayee, vaak omschreven als “de goede man bij de verkeerde partij”, wordt voor een belangrijk deel verantwoordelijk geacht voor de acceptatie van de hindoepartij door bredere lagen van de Indiase bevolking, die de BJP zijn gaan zien als een fatsoenlijke partij die niet alleen maar uit is op tweespalt tussen de moslim-minderheid en de hindoe-meerderheid.

Anderen hebben Vajpayee getypeerd als het “tolerante masker” van de rechtse BJP.

India's eerste premier, Jawaharlal Nehru, zag in Vajpayee al een uitzonderlijk politiek talent. Hij voorspelde dat de jongeman het ooit zou schoppen tot eerste minister van India. “Hij heeft diepe politieke overtuigingen, maar Vajpayee opereert altijd binnen de grenzen van de democratie”, zei oud-premier Narasimha Rao enkele jaren geleden. In tegenstelling tot Rao en vele andere Indiase politici is Vajpayee tijdens zijn lange loopbaan nooit in verband gebracht met een corruptieschandaal.

Vajpayee heeft altijd geprobeerd de extreme standpunten van de achterban van de BJP bij te schaven. “Politieke partijen moeten zich niet identificeren met hun religieuze en culturele achtergrond”, zei hij ooit. Vooral de denkbeelden van de extremistische hindoe-organisatie Rashtriya Swayamsevak Sangh (RSS) roepen bij alle 130 miljoen Indiase moslims walging op. Ook Vajpayee was er lid van en schreef als journalist voor het RSS-tijdschrift. De RSS heeft nog altijd veel invloed binnen de BJP en reageerde de afgelopen maanden kritisch op de Vajpayee's verzoenende toespraken.

Ook in de crisis rond 'Ayodhya' voerde Vajpayee een gematigde toon. In 1992 vernietigden fanatieke hindoes de Babri Mashid, een moskee in Ayodhya. Veel Indiërs geloven dat precies op die plek de god Ram is geboren en vinden daarom dat daar een hindoetempel moet komen. De rellen die na Ayodhya in het hele land volgden, kostten duizenden mensen het leven. Aanhangers van de BJP werden beschuldigd van het aanstichten van de rellen. Vajpayee heeft sindsdien geprobeerd het radicale anti-moslim-imago van de BJP te veranderen, tegengewerkt door zijn eigen partijvoorzitter, de hardliner L.K. Advani. Vajpayee zette zich als één van de weinige BJP-politici af tegen de vernietiging van de Babri Mashid.

Dat Vajpayee's liberaliseringsmissie geslaagd is, blijkt uit de constante groei van de partij. Inmiddels heeft ze zelfs onder delen van de moslimbevolking aanhangers en actieve leden. Vajpayee mag vanaf donderdag, als hij wordt beëdigd door president Narayanan, voor de tweede keer in zijn lange loopbaan een kabinet gaan leiden. Na de verkiezingen in 1996 was hij al eens premier, maar het feest werd snel bedorven. De BJP-regering werd toen al na 13 dagen weggestemd door een meerderheid in het parlement. Allerlei parlementaire krachten waren destijds gebundeld om ervoor te zorgen dat de BJP geen kans zou krijgen uitvoering te geven aan zijn hindutva, de hindoeïstische ideologie.

Vajpayee, een vrijgezel, wordt vooral bewonderd om zijn redenaarstalenten, zijn humor en zijn liefde voor poëzie, muziek en film. Ook zelf schreef hij gedichten in het Hindi, de grootste taal van het land. De grijze Vajpayee, steevast gekleed in de traditionele kurta, een lang shirt dat veel Indiërs dragen, kan zijn publiek binnen de kortste keren aan zich binden met gevatte teksten.

Vajpayee werd op eerste kerstdag 1926 geboren als zoon van een onderwijzer in de stad Gwalior in India's grootste deelstaat, Madhya Pradesh. Tijdens India's strijd voor onafhankelijkheid werd de jonge Vajpayee in 1942 gevangen gezet na een demonstratie tegen de Britse overheersing. Na de onafhankelijkheid in 1947 werd hij na zijn studie politicologie journalist. Hoewel hij aanvankelijk interesse toonde voor het communisme, richtte hij in 1951 de Hindu Jana Sangh op, een voorloper van de BJP. Terwijl de oude Congrespartij jarenlang de dienst uitmaakte, groeide Vajpayee steeds meer in een rol als parlementaire oppositieleider.

In 1975 werd hij, net als de andere oppositieleiders, gevangen gezet toen premier, Indira Gandhi, de noodtoestand had afgekondigd. Na zijn herwonnen vrijheid koos Vajpayee de zijde van de Janata Party (de Volkspartij), een brede coalitie van oppositiepartijen, die bij de terugkeer naar de democratie in 1977 Indira Gandhi versloeg bij de verkiezingen. In het eerste kabinet waarin de Congrespartij niet deelnam, werd Vajpayee minister van Buitenlandse Zaken. In die hoedanigheid was hij de eerste Indiase minster die bij de Verenigde Naties een toespraak hield in het Hindi. Tijdens zijn ministerschap zorgde Vajpayee onder meer voor versoepeling van de in- en uitreisvisa voor moslims tussen Pakistan en India, en kreeg hij lof omdat hij sinds de oorlog van 1971 als eerste de relatie met Pakistan verbeterde. In de jaren '80 en '90 was hij jarenlang lid van India's delegaties bij de VN.

Nadat Indira Gandhi in 1980 opnieuw aan de macht was gekomen, gingen de partijen die de Janata Party vormden, hun eigen kant op. Vajpayee werd mede-oprichter van de BJP, een nieuwe nationalistische partij die onder de slogan 'één volk, één natie, één cultuur' de verkiezingen inging. De partij groeide gestaag en werd in 1996 de grootste van India.