Mooie heksen in 'Jetje' van Maccus

Jeugdtheater: Jetje door Maccus. Regie: Floor Huygen. Tekst: Ienne Biemans. Vanaf 6 jaar. Gezien 14/3 Maccus Theater Delft. Toernee t/m 26/4. Inl. (015) 212 29 77.

Sprookjes over de Liefde door Speeltheater Holland. Regie: Onny Huisink. Tekst en poppen: Saskia Janse. Spel: Roberta Amador, Steve Beirnaert, Krishna Borgers e.a. Vanaf 6 jaar. Gezien: 14/3 De Cirkel Heemskerk. Toernee t/m 26/4. Inl. (0299) 372 295.

Toen Woody Allen als kleine jongen de film Sneeuwwitje zag, werd hij hopeloos verliefd op de boze toverheks. Jammer dat hij het sprookje Jetje niet heeft gezien, want daarin zwaaien maar liefst drie wulpse heksen met borsten, buik en billen.

Op verzoek van de Delftse groep Maccus heeft Ienne Biemans haar kinderboek Jetje bewerkt voor toneel. Veel schrijvers gaan de mist in met zo'n opdracht, maar Biemans weet de overstap naar het theater behendig te maken door veel van het boek overboord te gooien. Het verhaal van het vriendelijke sprookjesgedicht blijft intact maar de toon is veel uitbundiger. Biemans offerde zelfs een van haar vier heksen op.

Jetje is een elfenkoningin die door drie vrouwen wordt gevonden in het bos. Zij besluiten het meisje op te voeden en uit te huwelijken aan een prins, “die ernstige, die slome met dat witte paard”. Gaandeweg ontdekt Jetje dat haar drie pleegmoeders vreemd gedrag vertonen, vooral met volle maan. Gehuld in het zwart verdwijnen zij het bos in. Tegen het ochtendgloren komen zij uitgelaten terug en veranderen zichzelf in mooie prinsessen.

In de toneelversie wordt vooral het merkwaardige gedrag van de drie vrouwen uitgebouwd en -vergroot. Hierdoor krijgen de heksen Nicht (Sophie Houweling), Moeder (Liesbeth van Reek) en Oma (Toos Sax van der Weijden) alle ruimte om zichzelf te etaleren als dellerige, vrolijke krengen op lange laarzen en in gehaakte gewaden. Alles wordt met grote gebaren en luide stemmen gespeeld. Ze poseren als fotomodellen, ze rollebollen op bed en ze snurken als varkens. Vooral het ochtendhumeur dat zij hebben na een heksensabbath spelen zij prachtig. Ze strompelen uit bed en gaan zich rumoerig staan scheren achter een kamerscherm.

Het knappe van hun spel is dat het overdreven maar toch subtiel ambivalent is. De dames zijn eng en vals, maar ook innemend en zielig. Dat het heksen zijn wordt nergens gezegd. Het zouden ook best oude vrijsters kunnen zijn die een avondje gaan “walsen, walsen, walsen met een oude zigeuner”.

Ook hun verhouding met Jetje blijft ambivalent. Zij vertroetelen haar, maar duwen haar ook meedogenloos uit bed. De verhouding heeft een subtiele erotische onderlaag, die niet verder gaat dan het rechttrekken van Jetjes rokje als zij slaapt. Als Jetje is verdwenen, pinken de heksen een traantje weg. Maar een minuut later blikken zij al wellustig de zaal in op zoek naar nieuwe Jetjes.

Ook Speeltheater Holland komt met sprookjes, maar dan een stuk traditioneler en met de inzet van poppen. In Sprookjes over de Liefde is het hart van ene prinses Liedewij veranderd in ijs. Om het te ontdooien gaan Jannes de Trollendoder en Zeki het Koksmaatje op zoek naar de ware liefde voor haar. Zij reizen door de Derde Wereld en komen plaatselijke sprookjesfiguren tegen, zoals de onvermijdelijke spin Anansi die zit te “flikflooien met een meissie”. Hierdoor, en door de inzet van allochtone acteurs krijgt de voorstelling een multicultureel sausje.

Het decor is prachtig en verrassend. Onny Huisink en Frits Janszen ontwierpen een schuinstaande ronde dinertafel bedekt met een in golfjes gedrapeerd kleed. Op en rond de tafel zitten de spelers te eten. Met een paar witte doeken kan de tafel echter ook veranderen in een sneeuwvlakte waardoor de poppen zwerven. Een schaal met een servet verandert in een vliegend tapijt en de tafel kan zelfs wild rondtollen als de helden worden verrast door een storm op zee.

Helaas zijn de sprookjes een beetje truttig. Zij zijn ook te druk, er wordt te veel verteld. Dat wreekt zich vooral als na de openingsscènes meteen een nevenintrige in een ander land begint. Het publiek raakt het spoor bijster. Sprookjes is mooi, maar er had wel wat meer rust in gemogen, zoals we dat van Speeltheater Holland gewend zijn.