Het raderwerk staat nooit meer stil

De kritiek op de 24-uurseconomie zwelt aan. De kerken waarschuwen tegen de verstoring van het van God gegeven ritme. Anderen menen dat verruiming van werk- en winkeltijden de rust juist bevordert.

DEN HAAG, 18 MAART. Als deze vorm van kinderopvang niet bestond, zegt Rogelia Janssens, zou ze haar baan bij een kledingzaak in de Haagse Spuistraat vermoedelijk niet hebben gekregen. Het is kwart over zes als ze haar zoontje Levi komt halen bij kindercentrum Dientje. Samen met vijftien andere kinderen zit Levi gebiologeerd naar het televisieprogramma Sesamstraat te kijken. Even daarvoor hebben de kinderen gedineerd met spinazie en een roze toetje. Nee, zegt Rogelia Janssens, zonder Dientje had ze nooit tot zes uur kunnen werken, en ook niet op koopavonden en op koopzondagen.

Als ergens duidelijk de gevolgen van de 24-uurseconomie zichtbaar zijn, dan is het in het Haagse kinderdagverblijf. Het biedt als een van de weinige centra in Nederland ouders de mogelijkheid om 24 uur per dag hun kinderen onder te brengen. Enkele jaren geleden begonnen als initiatief om meer vrouwen bij de politie te krijgen, spreekt het centrum nu vele beroepsgroepen aan: personeel van ziekenhuizen in nachtdiensten, stewardessen die drie dagen achtereen het land uit zijn; medewerkers van de Tweede Kamer, journalisten, werknemers in de horeca. Waar andere kinderdagverblijven om half zes de deuren sluiten, gaat Dientje door.

De kritiek de 24-uurseconomie zwelt aan. Gisteren begon een actie van twintig kerkgenootschappen om de “nieuwe slavernij” aan de economie een halt toe te roepen. De kerken maken zich zorgen over de verstoring van het ritme van dag-en-nacht, van werkdagen en rustdagen. “Een samenleving die aan het ritme van de seizoenen, van dag en nacht, van arbeid en rust voorbijgaat, verliest de intuïtie van een geschonken werkelijkheid”, aldus aartsbisschop kardinaal A. Simonis. “Het opofferen van collectieve rustmomenten op het altaar van de economie geeft blijk van culturele armoede. [...] Het betekent ook verlies van sociale cohesie en daardoor ook verminderde overdracht van gedeelde waarden en normen. Werken buiten gangbare werktijden betekent per saldo minder mogelijkheden om dingen gezamenlijk te doen, zoals verenigingswerk en het verkeren met vrienden, familie en het gezin.”

Het protest wordt ondersteund door enkele vakbonden, het midden- en kleinbedrijf waarvan het personeel niet anders kan dan meedraaien in het onregelmatigheidscircus van het grootwinkelbedrijf, en sportverenigingen waarvan sommige leden niet kunnen meespelen omdat ze in weekeinden door hun werkgever worden opgeëist. De vraag is of het wel zo'n vaart loopt met de 24 uurs-economie. Afgaande op cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) is het antwoord nee. Sinds 1992 zijn er niet meer mensen buiten de normale kantooruren gaan werken, meldt onderzoeker Mariëlle Reemers van het CBS in een publicatie uit januari van dit jaar. Net als in 1992 werkte in 1996 de helft van de mensen van maandag tot en met vrijdag tussen zes uur 's morgens en zeven uur 's avonds. De andere helft, drie miljoen mensen, werkt vaak op bijzondere tijden. Van hen werkt een derde 's nachts, een derde 's avonds en een derde in het weekeinde overdag. Mensen met een eigen bedrijf werken veel vaker onregelmatig dan werknemers, zo blijkt uit de enquête beroepsbevolking van het CBS, evenals scholieren en studenten met een baan. Deeltijdwerkers en mensen met een flexibel contract werkten vaker onregelmatig dan anderen, net zoals lager en middelbaar opgeleiden vaker op bijzondere tijden werken dan hoger opgeleiden.

Minister H. Wijers (Economische Zaken) zie gisteren voor de televisie dat hij “begrip” heeft voor de actie van de kerken, maar dat over het algemeen genomen niet kan worden gesproken van een verontrustende ontwikkeling. De werkweek van Nederlandse werknmeers behoort tot de kortste in Europa, memomeerde Wijers.

Voorzitter J.C. Blankert van werkgeversorganisatie VNO/NCW neemt eveneens afstand van de actie. Ook hij wijst, gisteren in een artikel in het dagblad Trouw, op de gestaag gedaalde arbeidsduur. “Onder invloed van arbeidsduurverkorting en uitbreiding van vakantierechten ligt de effectieve arbeidsduur van een Nederlandse fulltime werknemer slechts iets hoger dan 30 uur per week.” Bovendien bieden de verruiming van de bedrijfstijden en de flexibilisering van werktijden juist meer mogelijkheden om stress te verminderen, aldus Blankert. “Vroeger werd er geklaagd over stress omdat de tweeverdieners naast hun werk ook nog voor zes uur de boodschappen in huis moesten hebben. Nu kunnen zij op veel meer tijden terecht.”

In Amsterdam werd ruim drie jaar geleden een filiaal geopend van de Amerikaanse keten Kinko's, waar 24 uur per dag de mogelijkheid bestaat om te kopiëren, achter computers plaats te nemen of video-vergaderingen te beleggen. Volgens productiemanager Marco Mulder heeft de winkel per nacht gemiddeld veertig klanten: studenten die op het laatste nippertje een scriptie willen afronden of reproduceren, kunstenaars die in alle rust willen toezien op een zorgvuldige reproductie, bedrijven die 's avonds laat een klus afleveren om het werk de volgende ochtend om zeven uur af te halen. De meeste klanten zijn volgens Mulder enthousiast over deze vorm van dienstverlening. Heerlijk, zeggen ze. Mulder: “Wij staan nooit stil.”

Om half zeven komt de Haagse moeder Caroline Wamsteker, hoofd horeca bij De Doelen in Rotterdam, haar zoon en dochter halen bij kinderdagverblijf Dientje. Ze vertelt dat ze tevreden is over het kinderdagverblijf, en met name over het feit dat het kindercentrum er, anders dan zomaar een oppas aan huis, een pedagogische visie op na houdt. Bij al haar drukke werkzaamheden in de Rotterdamse Doelen heeft Caroline Wamsteker toch een wekelijks rustdag weten in te bouwen. Een dag waarop de kinderen thuis blijven, net als moeder. Op woensdag.