De Europese 'Agenda 2000' ontketent een miljardendans

De Europese Unie staat voor de grootste landbouwhervorming in haar geschiedenis. Ook de structuurfondsen moeten hervormd. Uitbreiding van de EU en liberalisering van de wereldhandel dwingen hiertoe.

BRUSSEL, 18 MAART. De Europese Commissie presenteert vandaag ingrijpende hervormingsplannen voor het toekomstige landbouwbeleid en voor een nieuwe verdeling van de structuurgelden voor arme regio's na 2000. Volgens de Commissie moet het systeem van prijssteun in de landbouw verschuiven naar inkomenssteun, een trend die al werd ingezet bij de vorige hervormingen in 1992. De posten landbouw en structuurgeld zijn samen goed voor meer dan 80 procent van de uitgaven van de EU.

De Europese Commissie stelt voor vanaf 2000 de garantieprijzen voor rundvlees, graan en zuivel, te verlagen met respectievelijk 30, 20 en 15 procent. De prijsverlaging zou deels door inkomenssteun gecompenseerd worden: voor graan bijvoorbeeld van 54 ecu (120 gulden) per ton naar 66 ecu per ton. De voorgestelde korting op de prijs voor zuivelproducten is hoger dan de aanvankelijk voorgestelde 10 procent. Om tegemoet te komen aan de meest kwetsbare melkveehouders, wil de Commissie het totale melkquotum met 2 procent verhogen: 1 procent voor jonge boeren en 1 procent voor bergboeren - van de laatste categorie zou Nederland niet profiteren. Ter compensatie voor melkveehouders, zou de premie voor snijmaïs blijven bestaan. Voor Nederland is belangrijk dat, in tegenstelling tot eerdere voorstellen, rekening wordt gehouden met de hoge melkgift per koe - in Nederland jaarlijks 7000 liter per koe tegenover een EU-gemiddelde van 5800.

De voorstellen voor de grootste landbouwhervorming in de geschiedenis van de Europese Unie, zijn een uitwerking van de vorig jaar door de Commissie gepresenteerde Agenda 2000. Aanpassingen zijn nodig in verband met de uitbreiding van de EU naar Oost-Europa en met de nieuwe ronde van onderhandelingen in het kader van de Wereldhandelsorganisatie (WTO) over liberalisering van de wereldhandel, die volgend jaar van start gaat.

“De lagere prijzen zullen de consument ten goede komen en meer ruimte laten voor prijsverschillen ten gunste van kwaliteitsproducten,” stelt de Commissie. “Grotere marktoriëntatie zal de weg bereiden voor de integratie van nieuwe lidstaten en de positie van de EU versterken in de komende WTO-ronde.” Volgens landbouwcommissaris Fischler kan de EU kan niet langer zijn boeren betalen om voedsel te produceren ongeacht hun mogelijkheden om het te verkopen.

Boeren hebben al verzet aangekondigd tegen de hervormingsplannen die zouden leiden tot een inkomensverlies van ten minste 10 procent. Zij vinden het onterecht te moeten opdraaien voor de uitbreiding van de EU. “Volledige compensatie is van levensbelang” zei vorige week Guy Guyau, voorzitter van de Europese boerenorganisatie COPA. Boeren vrezen ook de voorgestelde 'nationale enveloppes': het systeem waarbij overheden een som geld krijgen die ze naar eigen goeddunken kunnen besteden aan rundveehouders en melkveehouderijen.

Ook voor de structuurfondsen stelt de Commissie verstrekkende wijzigingen voor. Momenteel woont 50 procent van de EU-bevolking in gebieden die Brusselse steun ontvangen. De Commissie wil dit terugbrengen naar 35 tot 40 procent. In de periode 2000-2006 wil de Commissie 218,4 miljard ecu uittrekken voor structuur- en cohesiefondsen (voor de armste landen). Ze wil hiervan tien procent reserveren voor regio's die het geld goed hebben besteed. Het aantal doelstellingen moet van zes naar drie. Een nieuwe doelstelling is modernisering van onderwijs en training.

Nederland verliest in de komende periode de zogeheten doelstelling 1-status voor meest arme gebieden voor Flevoland. Ook Ierland, dat in z'n geheel als doelstelling 1-gebied wordt aangemerkt, dreigt die status te verliezen, net als het Belgische en het Franse Henegouwen, Corsica, het Italiaanse Puglia en het Spaanse Valencia. Voor deze gebieden is wel een 'afkickregeling' tot 2006 voorzien.

In Brussel is een lobby op gang gekomen uit de lidstaten, die ieder zo veel mogelijk uit de toekomstige subsidiepotten willen ontvangen. Zo was staatssecretaris Van Dok (Economische Zaken) er onlangs om de Nederlandse zaak te bepleiten. Zij wil “terdege rekening” houden met de positie van Noord-Nederland, stelde ze eerder deze maand in een brief aan de Tweede Kamer. Nederland zet ook in op steun voor achterstandswijken in grote steden en op de door varkenspest getroffen gebieden. Den Haag ziet in de toekomstige structuurgelden een manier om de nettopositie, het verschil tussen betaling aan en ontvangst uit 'Brussel', te verbeteren. Ook andere landen hebben lobby's ingezet.

Na de presentatie vandaag van de voorstellen moeten de lidstaten zich buigen over de plannen. Volgens een diplomaat zal dit een tekstexegese vergen om te achterhalen wat de betekenis per land is van de voorstellen voor de structuurfondsen. Algemeen wordt aangenomen dat in de onderhandelingen weinig vooruitgang wordt geboekt tot de Duitse verkiezingen dit najaar. Daarna wordt een hevige strijd voorspeld, die volgens optimisten volgend voorjaar en volgens pessimisten veel later in 1999 wordt beslecht.

    • Birgit Donker