Complot tegen Mandela vermoed

JOHANNESBURG, 18 MAART. Robert McBride, de hoge Zuid-Afrikaanse regeringsfunctionaris die vorige week in Mozambique werd gearresteerd op verdenking van wapenhandel, was mogelijk betrokken bij een samenzwering tegen de regering-Mandela.

Na dagen van wilde speculaties over de motieven van McBride, een gevierd oud-strijder van het ANC tegen de apartheid, brachten bronnen bij de militaire inlichtingendienst (MI) zijn naam gisteren in verband met een groep radicale ANC-ers die uit onvrede met het regeringsbeleid een coup zou voorbereiden.

Functionarissen van MI zeiden dat McBride al twee jaar in de gaten werd gehouden en dat men op het punt stond hem te ontmaskeren. Maar de Mozambikaanse autoriteiten waren er eerder bij. Zij betrapten McBride vorige week in Maputo op heterdaad toen hij wapens wilde kopen en arresteerden hem. Verscheidene Zuid-Afrikaanse ministers en andere hooggeplaatste personen bezochten daarna het buurland om informatie te verkrijgen dan wel te verschaffen over McBride. De tweede man van de Zuid-Afrikaanse politie, Suiker Britz, zei gisteren dat hem na een bezoek aan Mozambique was gebleken dat er voldoende aanwijzingen waren om McBride daar vast te houden.

Britz zei verder dat hij verscheidene documenten van MI had ontvangen over een samenzwering in Zuid-Afrika, maar hij voegde eraan toe dat de informatie “niet noodzakelijkerwijze wijst in de richting van een complot tegen de regering”. Bronnen bij MI gingen een stap verder. Zij vertelden tegen de dagbladen Beeld en The Citizen dat een groep prominente Zuid-Afrikanen, onder wie McBride, bezig was een wapenvoorraad aan te leggen en militaire trainingen te verzorgen met als doel de verkiezingen van volgend jaar te verstoren of om de regering van Mandela omver te werpen.

Ook de reeks van bloedige overvallen op geldtransporten, waarvoor ex-guerrillastrijders van het ANC de verantwoordelijkheid inmiddels hebben toegegeven, zouden onderdeel van het strijdplan zijn. Een groot deel van de slordige 100 miljoen rand (ruim 40 miljoen gulden) die hierbij sinds medio vorig jaar werd buitgemaakt, is nog spoorloos en zou volgens de bronnen als fonds achter de hand worden gehouden.

In de jaren tachtig was McBride een van de meest gevreesde en door het blanke bewind gehate strijders. Na een bomaanslag in 1986 in Durban, die aan drie mensen het leven kostte, werd hij opgepakt en ter dood veroordeeld.

Pagina 4: 'Gewapende cel in ANC'

Maar McBride, een kleurling, overleefde in zijn dodencel de laatste jaren van de apartheid en had na zijn vrijlating de status van een held in het ANC. Van hem werden tot dusverre geen dissidente geluiden opgevangen. McBride was sinds 1995 onderdirecteur Azië op het ministerie van Buitenlandse Zaken. Hangende het onderzoek is hij gisteren door minister Alfred Nzo geschorst.

De onthullingen in de zaak Robert McBride hebben Zuid-Afrika geschokt. Men was gewend aan berichten over vermeende rechtse (lees: blanke) coupplannen tegen de regering, maar als de berichten over een 'cel' in het ANC waar zijn, is dit veel bedreigender. In dit geval gaat het om voormalige leden van Umkontho we Sizwe (De Speer van de Natie), de vroegere, door Nelson Mandela zelf opgerichte gewapende arm van het ANC.

Al langere tijd was bekend dat onder de oud-strijders grote ontevredenheid bestond over het 'nieuwe Zuid-Afrika'. De beloofde integratie van ex-guerrillastrijders in het staande leger is verre van een succes, terwijl menige ANC-er ter linker zijde vindt dat de transformatie van de samenleving niet snel genoeg gaat. De afschaffing van de apartheid heeft de inkomensongelijkheid eerder vergroot dan verkleind, hetgeen door de regering niet wordt betwist. Maar de ANC-ministers vragen om geduld en wijzen op de opkomst van een zwarte middenklasse.