Aanzwellende golven slagwerk doen één trommelstok breken

Concert: Slagwerkgroep Den Haag onder leiding van Micha Hamel. Werken van Cage, Van der Aa, Vir en Kagel. Gehoord: 17/3 Paradiso Amsterdam. Herhaling 18/3 Theater Romein Leeuwarden, 19/3 De Vereeniging Nijmegen en 20/3 Muziekcentrum Enschede. Opname VPRO voor latere uitzending op Radio4

Een afgebroken trommelstok op het podium dinsdagavond in Paradiso was de stille getuige van het muzikale geweld op het 'Oost-West' concert van de Slagwerkgroep Den Haag, die alles gaf onder de bezielende leiding Micha Hamel. Het culmineerde in Ultimate words: Infinite song van Param Vir, geboren in Delhi, maar inmiddels in Engeland geheel verwesterd. Hij wil ook niet meer worden gezien als een Indiaas componist. Het onderwerp van zijn stuk bevestigde zijn 'Europees-zijn': een cantate gebaseerd op brieven van Kim Malthe-Bruun (1923-1945), een Deense verzetsstrijder die vóór zijn executie aan zijn vriendin schreef: 'Nu zul je moeten leven voor twee'.

De Introit voor piano en slagwerk is gespannen muziek op een goed geproportioneerde wijze, het recitatief Maerkeligt Liv (wonderbaarlijk leven) neigt naar overspannenheid maar blijft nog binnen de perken. Maar na de The drums of courage gaat Vir te ver: de zetting van Kims laatste brief met aanzwellende golven in het slagwerk is een vorm van overacting en de imitatie van een grommend, huilend dier aan het eind onverdraaglijk. Zo verliep deze cantate van een boeiend, abstract muziekstuk over een onvervalste operascène in regelrechte televisiehorror. Jammer.

Maar ook Michel van der Aa houdt de concentratie van het begin in zijn compositie Between voor vier slagwerkers en tape niet helemaal vast. Overigens overtuigde dit werk in zijn brugfunctie, sterk geplaatst tussen John Cage's subliem ingehouden Six voor zes slagwerkers uit 1991, geschreven voor het 15-jarig jubilieum van de Slagwerkgroep Den Haag, en de exaltatie van Padam Vir. Want Van der Aa beperkt zich in het eerste deel tot slechts één noot, wat goed aansluit bij de verstilde muziek van Cage om in het derde uit te breiden tot drie en in het vijfde tot vijf noten.

De structuur is geïnspireerd door een Chinese ivoren bol uit de Qing-dynastie, waarin vele lagen losgebikt zijn, opengewerkt en vrij beweegbaar. Zo vormt Van der Aa's Between een soort reis langs de dwarsdoorsnede van een bol. De fractal-achtige techniek in opengeknipte delen, een techniek die de componist ook ritmisch volgt, is op zichzelf boeiend en wekt hoge verwachtingen. Maar in feite wordt deze compositie veeleer overheerst door een al te simpele afwisseling van delen waarin het metalen, toonhoogte bepalende slagwerk overheerst en delen waarin trommels zonder toonhoogte de dienst uitmaken. Ook de bedoeling om door middel van de tape boventonen aan de instrumenten toe te voegen in een soort vervreemdende verkleuring komt niet echt uit de verf. Zo blijft Between toch voornamelijk in ideeën steken die in de uitwerking steeds krachtdadiger vormen aannemen. Een wonder nog dat slechts één trommelstok het begaf.