Vaticaan 'buigt, maar laat en zwak'

ROTTERDAM, 17 MAART. Joodse kringen in Nederland hebben direct kritiek geleverd op het Vaticaanse document over de Holocaust. De orthodoxe rabbijn R. Evers omschreef het schrijven als “een behoorlijke knieval en een belangrijke stap”, maar “te laat en te zwak”.

Zijn liberale collega A. Soetendorp was van oordeel dat het Vaticaan de medeverantwoordelijkheid van de Rooms-katholieke kerk voor de Holocaust duidelijker had moeten uitspreken. “Zonder de zogeheten catechese der verguizing, de anti-joodse uitleg van het Nieuwe Testament, was de vervolging van joden op zo'n grote schaal niet mogelijk geweest.”

De orthodoxe rabbijn L. van de Kamp zei na lezing van het document nog vragen te hebben. “Wil de Kerk verantwoordelijkheid dragen voor twintig eeuwen anti-semitisme of niet?” Hij vond de verklaring te terughoudend. “Als de situatie in de RK Kerk kennelijk nog zo veel behoedzaamheid nodig maakt, was het dan wel zinvol om met zo'n document te komen?”

De critici veroordeelden in het bijzonder de verdediging van paus Pius XII. “Teleurstellend”, vond Soetendorp. “Pius XII had veel meer kunnen en moeten doen”, aldus Evers. Zij vonden bovendien dat het Vaticaan het nazisme te veel losmaakt van het kerkelijke anti-joodse erfgoed.

Bisschop Van Luyn van Rotterdam, voorzitter van de bisschoppelijke commissie voor betrekkingen met het jodendom, wil een “open dialoog” met de joodse gemeenschap in Nederland over het document. Van Luyn meent dat het document de verklaring van de Nederlandse bisschoppen uit 1995 over de Holocaust ondersteunt. Daarin erkennen zij de medeverantwoordelijkheid van de RK-Kerk voor de jodenvervolging voor en tijdens de Tweede Wereldoorlog.

In Israel heeft professor David Flusser, een specialist op het gebied van de betrekkingen tussen christendom en jodendom, wel waardering voor het “moedige besluit van de paus”. Volgens hem zal het Vaticaanse document een positieve invloed hebben op de betrekkingen tussen beide godsdiensten in zowel menselijk als politiek opzicht. “Het document kan echter niet het hele joodse volk kalmeren, omdat de joden altijd een volledige capitulatie van de christenen eisten en dat is niet haalbaar.”

Dr Yitzhak Minervi, ex-gezant in Rome, betreurt het dat de kerk niet de moed heeft gehad om de morele verantwoordelijkheid voor haar houding jegens de joden op zich te nemen en deze op de gelovigen afwentelt.