Wie temt de losgeslagen stappers?

Gemeenten pogen niet alleen het geweld in het stedelijk nachtleven te beteugelen, maar ook wildplassen en ander dronkemansgedrag, met of zonder de horeca.

Om nachtelijke rust op straat te waarborgen heeft de Amsterdamse burgemeester Patijn iets nieuws bedacht: de afkoelperiode. Een uur voor sluitingstijd mogen discotheken dan geen alchohol meer schenken. De lichten gaan aan, uit de luidsprekers klinkt rustige muziek en aan de bar zijn koffie en broodjes te verkrijgen. De bezoekers hebben dan een half uur de gelegenheid om tot rust te komen en de zaak te verlaten. De sluitingstijd wordt misschien een uur later.

Den Haag en Leiden willen de sluitingstijden helemaal vrijgeven voor de rust. Bij gespreide sluitingstijden komen niet alle benevelde stappers tegelijk op straat. In op elkaar volgende groepjes zijn ze beter in de hand te houden. De gemeentebesturen van Castricum en Rotterdam hebben met het oog op de openbare orde hun sluitingstijden juist vervroegd en boeken daar naar hun zeggen succes mee.

Gemeentebesturen koersen in tegengestelde richtingen ter bestrijding van overlast op de vrijdag- en zaterdagnachten, als de Nederlandse jongeren aan de tap of op de dansvloer massaal uit hun dak gaan. Maatregelen als het bekeuren van iemand die een bierblikje laat vallen in Noordwijk, meer blauw op straat in Leeuwarden, het stellen van een voorbeeld door het dichttimmeren van een disco in Amsterdam en strenge afspraken met kroegbazen in Tilburg. Als de gemeente niet te hard wil ingrijpen, kan er altijd nog worden voorgelicht. De Leidse gemeentelijke gezondheidsdienst verspreidt folders over de gevaren van alcohol, in het noorden krijgen cafés affiches met “De bloemetjes buiten zetten in Groningen. Hou het gezellig!” Vervroeging van het sluitingsuur is de gevoeligste ingreep.

Het doodslaan van Joes Kloppenburg in Amsterdam en Meindert Tjoelker in Leeuwarden hebben de aandacht gevestigd op het groeiende geweld tijdens uitgaansnachten. Vorig jaar waren er door willekeurig geweld - vaak onder invloed van alcohol - volgens een telling van Netwerk 39 doden te betreuren en nog meer gewonden.

De horeca heeft een geheel eigen belang bij de discussie over maatregelen: die mogen de omzetten niet bedreigen. Gemeentebesturen hebben veel respect voor de wensen van de tappende middenstand: die vormt een belangrijke economische kern van de binnenstad. De Nederlandse horeca-lobby had veel kritiek op een recent nationaal plan om de happy hours, de uren van korting op consumpties, af te schaffen. Er doet zich het zelfde dilemma voor als bij de voetbalsupporters: wie moet de benevelde stappers in de hand houden: de overheid of de verkopers van drank, de politie of de kastelein en de portier? Gemeentebesturen proberen meestal een middenweg te vinden met convenanten.

In oktober werd in Leeuwarden bijvoorbeeld een pakket maatregelen opgesteld en raadsbreed aangenomen, getiteld 'Nee! tegen geweld'. De voorstellen kwamen ook uit de samenleving zelf. Na de dood van Tjoelker gingen bewonersorganisatie en horeca in overleg met politie, gemeente en openbaar ministerie.

Sindsdien treedt de politie meer op, is meer zichtbaar. Er wordt een zero-tolerancebeleid gehanteerd: dat wil zeggen dat de politie onmiddellijk ingrijpt bij overlast en bedreigingen. Wildplassen, agenten uitschelden of gebaren - de middelvinger opsteken kost vijfhonderd gulden - worden direct bestraft. Daders hiervan krijgen een bon, hebben ze geen geld bij zich dan moeten ze pinnen of worden ze meegenomen. Inmiddels vindt overleg plaats over vervroeging van het sluitingsuur.

In Apeldoorn greep burgemeester H. Bruins Slot persoonlijk in na het weekeinde waarin de massale vechtpartij plaatsvond op het Caterplein - in de volksmond niet voor niets het Karateplein geheten. Hij ontbood de uitbaters van de horeca-gelegenheden in zijn werkkamer en sprak ferme woorden. Dat het zo niet langer kon en dat het anders moest. De kroegbazen werden teruggestuurd met de opdracht plannen voor verbetering te ontwikkelen. Die lieten niet lang op zich wachten. Medio februari verscheen er een plan van aanpak. Vorige week boog een raadscommissie zich over de inhoud en toonde zich zeer tevreden. Er wordt een horeca-vereniging opgericht waar alle gelegenheden lid van moeten worden. Wie zich niet aan de regels houdt kan geroyeerd worden, en dat kan gevolgen hebben voor de vergunning. Daarnaast mogen er na drie uur geen nieuwe klanten de cafés in. “Om vier uur is het sluitingstijd, dus het laatste uur zullen de klanten druppelsgewijs de cafés verlaten”, zo verklaart een gemeentewoordvoerder. Eenzijdige stappen door het gemeentebestuur vergen politieke moed. De Castricumse en Rotterdamse burgemeesters moesten heel wat weerstand van de lokale tappers overwinnen om hun vervroeging van de sluitingstijden door te voeren. De Castricumse burgemeester Schouwenaar is volgens de voorzitter van de lokale horecavereniging “niet van deze tijd”. Toen burgemeester Peper de cafés om 1 uur liet sluiten demonstreerde de Rotterdamse horeca zelfs met de leuze “Stop de horecamoord”.

Uiteindelijk bleek de Rotterdamse maatregel nauwelijks ten koste van de omzet te gaan. “Ik ben wel tevreden met de huidige vroege sluiting”, zegt Bertus van café Melief Bender aan de Oude Binnenweg, een van de bekendste cafés van Rotterdam dat hoog scoort op de landelijke Heinekenhitlijst van grootste omzetten. “Latere sluitingstijden betekenen niet hogere omzet, maar meestal dat klanten later komen en later weggaan. De klanten zijn er nu aan gewend dat de zaak op een bepaalde tijd dicht gaat. En dat er zo'n grens wordt gesteld, lijkt me normaal.”

Er komt heel wat logistiek kijken bij het zonder incidenten afvoeren van straalbezopen stamgasten in de weekeinden, vooral in Amsterdam. Als daar de door koffie en kunstlicht afgekoelde stappers eenmaal de straat gaan, moeten er wel voldoende nachtbussen zijn om ze af te voeren, anders blijven ze nog bij elkaar hangen. Het openbaar vervoer moet volgens Patijn 's nachts sowieso worden uitgebreid. Vooral in de rijen voor de nachtbussen ontstaan vechtpartijen. Bovendien houden de chauffeurs om drie uur 's nachts pauze. Dit “gat in de nacht” valt precies samen met de sluitingstijd van veel cafe's.

De Amsterdamse Taxicentrale is vorige maand begonnen met het 'night-rider experiment'. Acht kleine busjes rijden voor vijf gulden per rit vaste routes naar overstapplaaten van het openbaar vervoer, taxistandplaatsen en woonwijken binnen Amsterdam.

De burgemeester van Castricum, dat jaren werd getergd door vandalen en brievenbuspissers uit Alkmaar en Heiloo, heeft de kroegbazen aan het werk gezet. Zo moeten ze een portier aan de deur hebben staan, om half twaalf en half twee bussen naar de omliggende dorpen inzetten en na sluitingstijd groepen jongeren naar het station begeleiden. Als de jongeren op weg naar het station in de winkelstraat vernielingen aanrichten en er is te achterhalen in welke kroeg of discotheek ze die avond zijn geweest, dan is de horeca-eigenaar aansprakelijk voor de schade.

Verder staan de portiers via een mobilofoon met elkaar in verbinding en om de boel op straat onder controle te houden heeft de Castricumse Horeca Vereniging twee stewards rondlopen. Dat zijn portiers, maar om de associatie met termen als 'burgerwacht' te vermijden is voor servicegerichte term steward gekozen. Alleen degenen die op dergelijke manier meewerken, hoeven pas om 1 uur dicht.

De burgemeester van Castricum veranderde vorige maand opnieuw de algemene politieverordening omdat de Nederlandse Spoorwegen toen weigerden discogangers toe te laten in de treinen vanuit Castricum. Volgens informatie van de gemeente schopte een groep jongeren uit Alkmaar in de leeftjd 14 tot 18 jaar ruzie met hun leeftijdsgenoten uit Heiloo. Ze hadden in Castricum de happy hours meegepikt en keerden nu huiswaarts om verder te feesten. Met de verandering van de verordening dwong de burgemeester de horeca om behalve half twee de bussen om half twaalf te laten rijden. Inmiddels heeft de NS de maatregelen teruggedraaid, maar zet de horeca nog steeds om half twaalf bussen in naar de omliggende dorpen. Daardoor is de rust in de treinen voor een groot deel teruggekeerd, zegt de gemeentewoordvoerder. “De groepen uit Alkmaar en Heiloo scheiden zich nu bij de voordeur.”

De gemeente Castricum gaat vroeg in de nacht op slot. De meeste andere gemeenten kennen vele uitzonderingen, zodat het feesten tot in de vroege ochtend kan doorgaan, mits de stapper de juiste adresjes en mogelijkheden kent. Discotheken en nachtclubs zijn vaak uitgezonderd van het sluitingsregime. In Leiden mag iedereen na tweeën zo lang blijven als hij wil, mits er geen andere gasten bij komen. Den Haag kent vijf stadsdelen waar het gelag tot vier uur door mag gaan, mits er een nachtvergunning is, de rest van de stad gaat na tweeën dicht.

In Rotterdam mogen cafés en bars door de week tot een uur 's nachts open blijven en op vrijdag en zaterdag een uur langer, maar een kleine tweehonderd etablissementen - nachtclubs, nachtcafés, discotheken en studentenkroegen - beschikken over een nachtontheffing: ze mogen in beginsel van zeven uur 's ochtends tot zes uur de volgende ochtend open blijven.

De etablissementen met nachtontheffing, die vaak aan strenge voorwaarden moeten voldoen, zijn over de gehele stad verspreid en de overlast door klanten van deze gelegenheden is beperkt. Veel cafés met nachtontheffing sluiten in de praktijk hun deuren eerder.

Het cafébezoek concentreert zich in Rotterdam net zoals elders steeds meer op zaterdag en in mindere mate vrijdag, terwijl het door de week afneemt. Een andere trend is dat het bezoek van discotheken steeds later op gang komt. Schuiten: “Vroeger ging men om twaalf uur naar de discotheek, nu om drie uur 's nachts.” En dat is een realiteit waar alle horeca-ondernemers mee te maken hebben: wie langer openblijft, krijgt ook laat klanten. Voor stappers geldt in het weekeinde de 24-uurs-economie. Dan feesten ze het liefst de hele nacht door.