VLINDERTJE VLIEGT WEER OVER HET IJS

De prestaties van Tonny de Jong (23) vielen dit seizoen tegen. Ze werd onttroond als Europees kampioene en leek een subtopper geworden. In haar woonplaats Heerenveen bewees de Friezin dit weekeinde het tegendeel. Bij de WK allround was ze de beste Nederlandse met een vierde plaats.

Haar Noorse fan Lars Sandvold Schee, die op Internet een speciale website voor zijn favoriet Tonny de Jong maakte, kan weer nieuwe tijden noteren bij haar Personal Bests. Tonny de Jong verbeterde gisteren het Nederlands record op de vijf kilometer met een tijd van 7.06.34. Ook op de 500 meter reed ze een nieuw persoonlijk record. Op de drie kilometer werd ze vierde. Het nationale puntenrecord staat sinds gisteren ook op haar naam.

Haar vorm is opeens teruggekeerd, na alle teleurstellende prestaties van dit seizoen. “Ik ben heel erg blij”, glunderde ze gisteren na afloop van het toernooi. “Hier had ik niet van durven dromen. Maar ik voelde dat het goed zat. Vooral die vijf kilometer ging super.” Ze had voorspeld dat ze bij de beste vijf kon eindigen op de WK. De vierde plaats maakt het seizoen een beetje goed voor de goedlachse en nuchtere Friezin. “Ik wist dat het beter kon. Ik heb niet aan mezelf getwijfeld.”

Op de buitenbaan in Deventer prolongeerde ze onlangs haar Nederlandse titel. Ze kreeg meer vertrouwen. “Dat goede gevoel kan niet ineens weg zijn.” Het gevoel bleek te kloppen. Maar is het niet spijtig dat de vorm pas aan het eind van het olympisch seizoen is teruggekeerd? “Het is jammer ja, maar beter laat dan nooit”, klinkt het nuchter.

'Een vlindertje dat over het ijs vliegt', noemde viervoudig wereldkampioene en drievoudig Europees kampioene Atje Keulen-Deelstra haar provinciegenote vorig jaar. Na 23 jaar had de legendarische boerin uit Irnsum eindelijk een opvolgster. De nieuwe Friese ijskoningin won vorig jaar de Europese titel. Ze leek een rijzende ster, die een stormachtige ontwikkeling had doorgemaakt.

De Jongs overwinning op de EK in Heerenveen, waar ze “de mooiste wedstrijd” van haar leven reed, werd voor een groot deel toegeschreven aan de klapschaats. De Jong geeft toe dat de nieuwe schaatsen van invloed zijn geweest op haar zege, maar de ijzers alleen hebben haar het kampioenschap niet bezorgd. Ze dankte de titel ook aan haar inzet, conditie, techniek en doorzettingsvermogen.

De Jong benadrukt dat ze vorig jaar veel risico heeft genomen met de klapschaats. “Ik durfde ze als eerste onder te binden. Die schaats bestaat al heel lang en ik ben hem gaan uitproberen. Iedereen lachte me uit. Het ging goed, maar het had ook anders kunnen uitpakken.”

Volgens haar trainer Sijtje van der Lende is het normaal dat een rijder in het tweede seizoen op klapschaatsen “niet zo snel” gaat. “In 1996 lag Tonny een stuk achter op Gunda Niemann en Claudia Pechstein. Dankzij de klapschaats reed ze vorig jaar opeens sneller. We hebben toen een beetje boven onze stand geleefd. Nu Gunda ook op klapschaatsen rijdt, neemt ze weer een voorsprong op Tonny. Iedereen is beter gaan rijden door die schaats. De rest profiteert nu pas van de voordelen.”

De Jong geldt als een natuurtalent. Als A-junior en lid van Jong Oranje liet ze senioren achter zich. In 1994 werd ze lid van de vrouwenkernploeg en debuteerde ze op de Olympische Spelen in Hamar. Drie jaar geleden eindigde ze als derde op de WK allround. Dit seizoen leek ze echter te belanden in de subtop, nadat de concurrentie voor het eerst de klapschaatsen onderbond.

In januari werd De Jong onttroond als Europees kampioene in Helsinki, waar ze op een zevende plaats eindigde. De Olympische Spelen in Nagano die háár Spelen hadden moeten worden, verliepen al even teleurstellend met een 18de plaats op de 1.500 meter en een 16de op de 3.000 meter. Alleen op de 5.000 meter, waarop ze zesde werd, reed ze met 7.12.77 een nieuw persoonlijk record.

Wat was er aan de hand met Tonny de Jong? Niet zo heel veel, vond ze zelf. Voor haar falen tijdens de EK in Helsinki en de Spelen in Nagano zijn duidelijke oorzaken te geven, verklaart ze. “Aan het begin van het seizoen heb ik twee weken griep gehad, waardoor ik niet fit was. In Nagano had ik last van buikpijn. Op de EK reed ik ook niet goed, maar buitenbanen liggen me nu eenmaal niet. Helaas wordt het van een schaatser niet geaccepteerd als hij of zij zegt beter op overdekte ijsbanen te rijden. Tennissers mogen wel zeggen dat ze beter spelen op indoorbanen.”

Natuurlijk baalde ze van de teleurstellende resultaten. “Ik had in Nagano gehoopt hoger te eindigen. Als ik me echt goed had gevoeld had ik een medaille kunnen halen. Niemann en Pechstein reden te snel, Annie Friesinger had ik kunnen verslaan. Maar ik heb geen zin om daar twee weken over te treuren. Ik ga gewoon door. Over vier jaar ben ik er weer bij in Salt Lake City.”

De Jong stoorde zich aan de kritiek op haar tegenvallende prestaties. “In Nederland ben je óf goed óf slecht. En als je slecht presteert word je als grof vuil aan de kant gezet. Dat gebeurt in andere landen niet. In Spanje wordt Indurain, die voor geen meter in de Tour de France reed, binnengehaald als een held. Ik vind schaatsen nog steeds heel leuk. Ik heb niet eerder een tegenslag gehad. Als het even misgaat, is dat niet zo erg.”

Ook de kritiek van Van der Lende, die de tegenvallende prestaties van haar rijdsters in Nagano als “brandhout” omschreef, viel slecht bij De Jong. De onverbloemde woorden kwamen uit de mond van haar vertrouwenspersoon en degene die haar op zestienjarige leeftijd ontdekte. “Alles is uitgepraat”, zegt Van der Lende drie weken later.

De bondscoach is tevreden met De Jongs vierde plaats. “Tonny heeft in een vreselijk dal gezeten. Maar op het NK in Deventer kwam haar oude vechtlust weer terug. Ze reed daar goed, ondanks het beestenweer en ondanks het feit dat ze binnenbaanspecialiste is. Die vierde plaats heeft haar seizoen gered. Maar Tonny kan meer. Ze is bovendien nog jong. En de afstand tot Niemann is niet groter geworden.” Harder trainen zal haar pupil weer in de buurt van Niemann en Pechstein kunnen brengen, stelt Van der Lende. “We moeten eenvoudigweg meer trainingsuren maken.”

Van der Lende ontkent dat de slechte sfeer in de vrouwenkernploeg De Jongs resultaten nadelig hebben beïnvloed. De Jong, Barbara de Loor, Carla Zijlstra en Annamarie Thomas zijn geen dikke vriendinnen en gaan ieder hun eigen weg. “Je moet deze ploeg niet veertien dagen samen op vakantie sturen”, weet Van der Lende.

“Het zijn stuk voor stuk individualisten. Tonny is geen groepsmens. Ze zit het liefst op haar kamertje naar keiharde muziek te luisteren. Maar op de prestaties is dit alles niet van invloed geweest”, stelt Van der Lende. Wat mogelijk wel een rol speelde is het ontbreken van een leider in de groep. “Die kan de rest op sleeptouw nemen.”

De Jong start volgende week bij de wereldbekerwedstrijden in het Amerikaanse Milwaukee en over twee weken bij de WK afstanden in het Canadese Calgary, waar ze deelneemt aan de 3.000 meter en de 5.000 meter. “Daarna kan ik eindelijk op vakantie met mijn Canadese vriend.” Maar wat gaat Tonny de Jong daarna doen? “Ik wil onder de twee minuten op de 1.500 meter rijden en onder de zeven minuten op de 5.000 meter. Ik wil zien hoever ik kan komen. Daarom zal ik de komende tien jaar nog wel schaatsen. ”