Zorgen over Russische kandidatuur Interpol

Verkiezing Interpol

Aleksandr Prokoptsjoek, nu vicepresident, wil de baas worden van Interpol. Critici vrezen politieke inmenging uit zijn vaderland.

Prokoptsjoek (links) naast de gearresteerde ex-president Hongwei van Interpol. Foto Roslan Rahman / AFP

Deze woensdag kiezen de 194 leden van Interpol in Dubai een nieuwe president. Grote kanshebber is de Rus Aleksandr Prokoptsjoek, de huidige vicepresident van de internationale politie-organisatie. Dat een Rus wordt genoemd als kandidaat stuit internationaal op veel weerstand. Vier vragen over Interpol en de kritiek.

  1. Wat doet Interpol precies en hoe werkt de organisatie?

    Interpol is ’s werelds grootste politiekoepel waarin 194 landen samenwerken. Interpol beoogt informatie-uitwisseling tussen de politiekorpsen in de lidstaten te vergemakkelijken. De in het Franse Lyon gevestigde instelling beschikt over uitvoerige databanken met informatie over wereldwijd gezochte personen (nu ruim 57.000 mensen). Ook informatie over gestolen goederen, cybercrime, kinderporno en terrorisme is in het systeem te vinden. De organisatie zelf kan geen arrestaties verrichten, maar de leden kunnen elkaar via het Interpol-systeem formele en informele verzoeken sturen om een bepaalde gezochte persoon aan te houden en uit te leveren. Deze aanhoudingsverzoeken heten red notices of diffusions. Omdat verschillende landen er verschillende juridische praktijken op nahouden, verbiedt Interpol haar leden activiteiten te ondernemen van „politieke, militaire, religieuze of raciale aard”. Een speciale commissie moet daar toezicht op houden. Het uitvoerend beleid ligt bij de secretaris-generaal, nu de Duitser Jürgen Stock. De functie van president is vooral een erebaan.

    Eind september reisde de hoogste baas van Interpol Meng Hongwei uit Lyon naar China. Sindsdien vernamen zijn vrouw en kinderen niets meer van hem. Lees daarover: Baas van Interpol verdwenen in China.
  2. Waarom is er alweer een nieuwe president nodig?

    Normaal gesproken kiezen leden iedere vier jaar een nieuwe president. Maar eind september werd de eind 2016 gekozen Chinese president van Interpol, Meng Hongwei, in China gearresteerd op verdenking van „ernstige schendingen van de wet”, mogelijk corruptie. Kort daarop diende hij zijn ontslag in. Internationaal bestaan grote zorgen over de werkelijke reden van Hongweis arrestatie. Sinds Hongweis verdwijning is de Zuid-Koreaan Kim Jong Yang waarnemend president. Rusland lobbyt voor de benoeming van Aleksandr Prokoptsjoek, de huidige vicepresident van Interpol, als opvolger. Prokoptsjoek is een politiegeneraal uit Moskou, die zeven jaar het Russische bureau van Interpol leidde.

  3. Waarom is er de laatste tijd vaak kritiek op Interpol?

    Niet iedereen houdt zich aan de regels, zo blijkt keer op keer. Sommige landen zetten hun Interpol-lidmaatschap in om politieke of religieuze tegenstanders in het buitenland te laten vervolgen. Landen als Rusland, Turkije, China, Egypte, Venezuela en Azerbajdzjan zijn herhaaldelijk ‘betrapt’ op het verzenden van onterechte aanhoudingsverzoeken tegen politieke tegenstanders. Die worden lang niet altijd uit de systemen gefilterd. Zo werd Bill Browder, mensenrechtenlobbyist en vijand van Poetin, eerder dit jaar kort vastgehouden in Spanje op basis van een Russische red notice. Sinds de mislukte coup in 2016 wordt ook Turkije ervan beschuldigd Interpol te misbruiken om jacht te maken op tegenstanders van Erdogan. In 2011 tikte Interpol Venezuela op de vingers wegens ongefundeerde verzoeken. Ook uit Nederland zijn onterechte aanhoudingen bekend, zoals de arrestatie in 2004 van een Azerbajdzjaanse activist.

    De mogelijke verkiezing van een Rus als hoofd van Interpol is niet alleen een verkeerd signaal, menen critici. Het leiderschap van een land dat het niet zo nauw neemt met de regels kan volgens deskundigen ook leiden tot méér misbruik. Het Litouwse parlement zei dinsdag uit Interpol te stappen als Prokoptsjoek wordt gekozen. Rusland stelde dezelfde dag dat critici de verkiezing politiseren.

  4. Wat vindt Nederland van deze kwestie?

    Minister Ferdinand Grapperhuis (Justitie en Veiligheid, CDA) zei eerder de zorgen over misbruik te delen, maar wees erop dat de secretaris-generaal bij een vermoeden van misbruik de mogelijkheid heeft om leden de toegang tot systemen te ontzeggen. Een Nederlandse politieman met veel ervaring met internationale samenwerking noemt het echter pikant dat „een man uit een land dat internationaal in de verdachtenbank zit, het uithangbord dreigt te worden van Interpol”. Toch denkt hij dat beïnvloeding mee kan vallen. „Elk land heeft toegang tot de databases, daar heb je geen president voor nodig”. Politiekorpsen zijn beducht voor misbruik, zegt hij. „In Nederland is het zo dat als je met echt gevoelige zaken bezig bent, je die informatie niet aan Interpol verstrekt, júíst om uitlekken te voorkomen”.

    • Marcel Haenen
    • Eva Cukier