Joodse verzetsgroep wilde Holocaust wreken

LONDEN, 16 MAART. Een groep Oost-Europese joodse partizanen heeft vlak voor het einde van de Tweede Wereldoorlog, in april 1945, bijna 400 SS-ers in een kamp bij Neurenberg vermoord door hun brood te vergiftigen. Het resultaat van die wraakactie viel vies tegen. De groep die zich 'DIN' noemde - het Hebreeuwse woord voor 'rechtvaardigigheid' - had op 12.000 doden gehoopt.

Verdergaande acties mislukten. De groep heeft geprobeerd om de watervoorziening in Neurenberg te vergiftigen en beraamde plannen om Hermann Göring en veertien andere nazi-kopstukken die voor oorlogsmisdaden terecht stonden, in de rechtszaal te vermoorden. Het uiteindelijke doel was om zes miljoen Duitsers te doden, één voor elke jood die was omgekomen bij de Holocaust.

Details van de vergeldingsoperatie verschenen gisteren in de Britse zondagskrant The Observer dat een interview publiceerde met Joseph Harmatz, één van de voormalige leden van DIN. De grote lijn van het verhaal was al eerder bekend geworden, ondermeer door een BBC-documentaire waaraan Harmatz onder pseudoniem heeft meegewerkt. De in Tel Aviv wonende Harmatz zou tot dusverre hebben gezwegen om de internationale onderwijsorganisatie ORT niet in diskrediet te brengen waarvoor hij tot voor kort heeft gewerkt. Zijn memoires die als titel From the Wings hebben meegekregen, verschijnen in mei.

Het idee voor de wraakacties zou al aan het begin van de jaren veertig zijn ontstaan toen Harmatz als lid van de joodse ondergrondse in Litouwen met de massavernietiging door de Duitsers werd geconfronteerd. Leider van die organisatie was Abba Kovner die na de oorlog uitgroeide tot één van de bekendste dichters van Israël. Kovner zou voor de operatie steun hebben gezocht bij de zionistische leiding in Tel Aviv en Jeruzalem. Maar een ontmoeting met David Ben Goerion, die later de eerste minister-president van Israel werd, leverde niks op. Ben Goerion zag vergeldingsacties als bedreiging voor de vorming van een joodse staat. Volgens Harmatz toonde Chaim Weizmann, de eerste president van de joodse staat, zich wel bereid te helpen. Hij bracht Kovner in contact met een hoogleraar aan het toenmalige Sieff Institute, tegenwoordig het Weizmann Institute. Kovner kreeg van die professor een gif dat reuk noch kleur had en in blikjes voor gecondenseerde melk was verstopt.

Tijdens de overtocht van Alexandrië naar Frankrijk werd Kovner op een Brits stoomschip door Britse politie gearresteerd. Wie de autoriteiten getipt heeft, is nog steeds een raadsel. De verdenking rust op de zionistische beweging die niet met massamoord wilde worden geassocieerd.

Nadat het plan om de watervoorziening van Neurenberg te vergiftigen bij gebrek aan gif moest worden afgeblazen, ging de joodse verzetsgroep over tot een ander plan. Groepsleden die zichzelf als 'wrekers' zagen, braken in bij de bakkerij die brood leverde aan één van de kampen waar SS-ers gevangen zaten. Ze besmeerden 3.000 broden, bestemd voor 12.000 mensen, met een mengsel van arsenicum en lijm. Het gif bleek minder goed te werken dan de wrekers gehoopt hadden. Een dag later meldden de kranten dat er tussen 300 en 400 slachtoffers waren gevallen en dat de magen van meer dan duizend Duitsers waren leeggepompt.

Een plan om met geweld de rechtszaal binnen te dringen en tijdens het oorlogsproces in Neurenberg vijftien Nazi-leiders te liquideren, strandde volgens Harmatz op onoverkomelijke praktische problemen. Geen van de joodse Amerikanen die betrokken waren bij de bewaking van de Duitse gevangenen, wilde meewerken. Zonder steun van binnen werd de aanslag als onuitvoerbaar beschouwd.