Machinemens

Toen Kasparov in de twaalfde ronde van het toernooi in Linares in 19 zetten remise had gespeeld tegen Topalov, kreeg hij van organisator Rentero een boete van ongeveer 6.500 gulden. Kasparov bromde terecht dat het een dode remisestelling was geweest, hij liet zijn secondant Dochojan een boze brief schrijven, maar hij aanvaardde zijn lot.

Als het geen toneelstukje was. Rentero en hij organiseren samen zijn wereldkampioenschapsmatch. Kasparovs tegenstander zal misschien een keer zeggen dat de baas van de organisatie partijdig is. “Nee“, zal Rentero dan antwoorden, “ik sta boven de partijen, het bewijs is dat ik mijn goede vriend Kasparov een boete gaf.“ We zijn wantrouwend geworden, maar ze hebben het er naar gemaakt. Tientallen jaren geleden schreef een Engelse journalist dat van de sporten alleen het schaken en het knikkeren nog eerlijk was. Je vraagt je af hoe de knikkerwereld er voor staat.

De dag na het toernooi maakte Kasparov in Madrid reclame voor een evenement dat al een paar maanden geleden werd aangekondigd. In juni gaat hij in de Spaanse stad León een match van zes partijen tegen Topalov spelen, waarin onbeperkt gebruik mag worden gemaakt van een computer. Het is een idee dat Kasparov al een paar jaar koestert. Advance chess noemt hij het. De toehoorders konden weer genieten van onbeteugelde Kasparov-retoriek.

Een nieuw tijdperk van het schaken was aangebroken. León had de primeur van het schaken van de 21-ste eeuw. Speculatie en risico zouden plaatsmaken voor nauwkeurigheid en het streven naar perfectie. De symbiose van mens en machine zou een voorbeeld zijn niet alleen voor de schaakwereld, maar voor tal van andere activiteiten.

Vorig jaar was hij nog de laatste verdediger van het menselijk ras tegen de schaakcomputer Deeper Blue. Als je ze niet kan verslaan, sluit je dan bij ze aan.

Niet iedereen zal plezier hebben in het idee. Honderd jaar geleden was het ook al mogelijk om het schaken op een hoger peil te brengen door de spelers boeken over openingen en eindspelen mee te geven. Toch werd dat niet gedaan. Soms worden schakers tijdens hun partij bij een boekenstalletje betrapt. Dan worden ze gestraft. Een verweer dat ze het schaken op een hoger plan proberen te brengen wordt niet geaccepteerd. Speculatie en risico is nou net wat het schaken voor velen aantrekkelijk maakt.

Maar het is wel zo dat Kasparov hier een interessante nieuwe bron van sponsorgelden heeft aangeboord. Topalov en hij krijgen in hun match dezelfde computer, wat de hardware betreft. Wat ze er instoppen mogen ze zelf weten. Hun databanken met miljoenen partijen, hun eigen analyses van vroeger, een commerciële schaakcomputer naar keuze. Mooie reclamemogelijkheden voor de fabrikanten van die schaakprogramma's. Als het idee van Kasparov aanhang krijgt, zal het topschaak van de volgende eeuw net zoiets worden als het autoracen nu. Een test voor de fabrikanten van de machines.

De hier volgende partijen uit Linares zijn nog op de ouderwetse manier door mensen gespeeld en ze kunnen de indruk geven dat hulp van een computer ook voor de sterkste spelers ter wereld soms geen overbodige luxe zou zijn. Iemand die alleen de zetten zou zien en niet de namen van de spelers, zou over de verliezers zeggen: “Het zijn waarschijnlijk clubspelers, gezien de kennis van zaken waarmee ze de eerste tien zetten spelen. Maar de manier waarop ze de partij voortzetten maakt duidelijk dat ze beslist niet in een hoge klasse spelen.“

Wit Ivantsjoek-zwart Anand, Linares twaalfde ronde

1. e2-e4 c7-c5 2. Pg1-f3 d7-d6 3. d2-d4 c5xd4 4. Pf3xd4 Pg8-f6 5. Pb1-c3 Pb8-c6 6. Lc1-g5 e7-e6 7. Dd1-d2 Lf8-e7 8. 0-0-0 0-0 9. f2-f3 Dit wordt af en toe gespeeld, maar de gebruikelijke zetten zijn hier 9. f4 en 9. Pb3 9...Pc6xd4 10. Dd2xd4 a7-a6 11. h2-h4 b7-b5 12. Kc1-b1 Dd8-c7 13. h4-h5 h7-h6 14. Lg5-h4 Lc8-b7 15. Pc3-e2 Zeer omslachtige manoeuvres voert wit uit. Ook van 15. Ld3 viel geen voordeel te verwachten, maar het ziet er toch gezonder uit. Na 15. Ld3 d5 16. exd5 Lc5 zou wit nog 17. d6 hebben. 15...Ta8-c8 16. Dd4-d2 Tf8-d8 Met simpele zetten heeft zwart een ideale stelling bereikt. Hij staat klaar voor een opmars in het centrum. 17. Td1-e1 e6-e5 Eerst deze pion, want na 17...d5 18. e5 Dxe5 19. Lg3 zou zwarts dame op dwaalwegen komen. Nu dreigt 18...d5 wel. 18. Lh4xf6 Le7xf6 19. Pe2-c3 Lf6-g5 20. Dd2-d1 Na 20. Dd3 zou volgen 20...d5 21. Pxd5 Lxd5 22. exd5 Txd5 en wit kan niet op d5 nemen. Met de dame op d1 zou hij nog 23. Ld3 hebben, dus nu doet zwart het anders. 20...Dc7-a5 Met de bedoeling 21...Txc3 met sterke aanval. 21. Pc3-d5 Dit laat een mooie beslissing toe, maar er viel voor wit weinig goeds meer te vinden. 21...Lb7xd5 22. e4xd5

22...Tc8xc2! 23. Kb1xc2 Da5xa2 Met een toren meer is wit hulpeloos tegen de dreiging 24...Tc8+. 24. f3-f4 Om na 24...Lxf4 zijn toren met 25. Th3 in de verdediging te brengen. 24...Td8-c8+ 25. Kc2-d2 Lg5xf4+ 26. Kd2-e2 Da2xb2+ 27. Ke2-f3 Tc8-c1 Wit gaf op. Als hij zijn Te1 niet wil verliezen moet hij zijn dame geven en dan wint zwart makkelijk.

Wit Kramnik-zwart Svidler, Linares twaalfde ronde

1. Pg1-f3 Pg8-f6 2. c2-c4 e7-e6 3. g2-g3 d7-d5 4. d2-d4 Lf8-e7 5. Lf1-g2 0-0 6. 0-0 d5xc4 7. Dd1-c2 a7-a6 8. Dc2xc4 b7-b5 9. Dc4-c2 Lc8-b7 10. Lc1-f4 Pf6-d5 Deze zet heeft een slechte reputatie. 11. Pb1-c3 Pd5xf4 12. g3xf4 Pb8-d7 13. Tf1-d1 Lb7xf3 Dit kan het niet zijn voor zwart. Met 13...Dc8 14. Pe4 c5 15. dxc5 Pxc5 16. Pxc5 Dxc5 17. Dxc5 Lxc5 bereikte zwart in Ribli-Karpov, Amsterdam 1980, wat hij in deze variant wil: het elimineren van zijn zwakte op c7. Maar in het eindspel stond zwart nog steeds iets slechter en hij verloor. 14. Lg2xf3 Ta8-b8 15. e2-e3 Pd7-f6 16. Ta1-c1 Dd8-d6 17. Pc3-e2 Tf8-c8 18. e3-e4 Dd6-d7 19. d4-d5 e6xd5 20. e4-e5 Pf6-e8 21. Td1xd5 Dd7-h3 22. Lf3-g2 Dh3-h4 23. Pe2-d4 Het gaat allemaal vanzelf. Wit dreigt 24. Pc6 en vooral 24. Pf5 en staat gewonnen.

23...Dh4xf4 24. Pd4-c6 Nu zijn van zwart de dame, de toren en de loper in moeilijkheden. Hij kan niet alles redden. 24...Le7-h4 25. Tc1-d1 Tb8-b6 26. Td5-d4 Tb6xc6 27. Lg2xc6 Df4xe5 28. Lc6-d7 Tc8-d8 29.Td4xh4 Zwart gaf op. Na 29...Txd7 ( of 29...Dg5+ 30. Tg4) 30. Dxh7+ Kf8 31. Txd7 heeft hij slechts een paar schaakjes.